Geld lenen voor een luxer leven

Studieschuld Meer dan de helft van de studenten gebruikt geleend geld om te sparen. Anderen hebben graag wat extra geld om leuke dingen te doen.

Van links naar rechts: Alison, Elfi en Robyn, denken dat ze luxer leven dan hun ouders op hun leeftijd. Foto David van Dam

Ze zitten aan een broodje zalm met avocado. Er zou studentenkorting zijn deze ochtend bij het ontbijt van de ‘Oh Oh Brakke Vrijdag’ op de Grote Markt, het laatste onderdeel van de introductieweek in Den Haag. Maar daar hebben ze niets van gezien en niet naar gevraagd. „Die paar euro, dat maakt ook niet meer uit.”

Alison Vreugdenhil (20), Robyn Britt Plaisir (20) en Elfi Span (20) beginnen maandag aan hun studie pedagogiek aan de Haagse Hogeschool. Elfi en Robyn blijven „lekker thuis” wonen, in Rotterdam en Dordrecht, vanwege de kosten.

Aan de vooravond van het nieuwe collegejaar presenteerde de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) deze week nieuwe cijfers over de totale uitstaande studieschuld. Het afgelopen jaar steeg die met meer dan een miljard tot 11,2 miljard euro.

Gaan de pedagogiek-studenten ook lenen? Elfi niet. „Ik krijg studiefinanciering van de overheid (verstrekt bij een laag inkomen van de ouders red.). Daarmee red ik het wel denk ik. Ik ga nog wel een baan zoeken.”

Robyn wel, 700 euro. „Het moet wel. Vanaf nu moet ik alles zelf betalen, hebben mijn ouders gezegd. Zorgverzekering, school, lenzen, telefoonabonnement. Mijn boeken heb ik van mezelf geleend, van mijn spaarrekening. Dat ga ik ook terugstorten.” Welk bedrag ze voor zichzelf overhoudt weet ze nog niet, al vulde ze wel de rekenmachine op de DUO-site in voor een beeld van haar financiën. „Ik heb bedacht: ik leen wat ik nodig heb, zodat ik niet op een houtje hoeft te bijten. Zodat ik ook nog leuke dingen kan doen. Je hebt toch dertig jaar om het terug te betalen.”

Lees ook de column van Jutta Chorus: Bedankt voor drie jaar studieschuld, Mark

Dat ze gaan studeren, is ook voor hun ouders „een stressmoment”, zeggen ze. „Mijn zus is nog van het vorige systeem”, zegt Alison. „Zij krijgt 280 euro stufi voor uitwonenden. En ik moet het ineens allemaal zelf gaan doen. Mijn ouders vroegen zich af: kun je dat allemaal wel betalen, op kamers? Zouden we moeten helpen, en kan dat wel?”

Het is deze week hét gespreksonderwerp aan tafel, zegt Robyn. „Mijn broertje gaat naar het mbo. Hij heeft extra kosten, hij moet nog meer boeken bestellen en gaat op excursie enzo. Mijn ouders hebben zoiets van: gaan we dit allemaal redden met geld?”

Eerstejaars maakt rekensom

De rekensommen worden deze weken overal gemaakt, door nieuwe eerstejaarsstudenten en hun ouders.

Door het leenstelsel, ingevoerd in 2015, is de studielening gebruikelijk geworden. Alleen voor studenten met minder draagkrachtige ouders is er nog een ‘aanvullende beurs’, de rest moet een lening afsluiten.

„Lenen is de norm geworden”, zegt Karin Radstaak, van het Nibud. Vorig jaar september concludeerde het Nibud in een onderzoek dat het aantal eerste- en tweedejaars dat leende tussen 2015 en 2017 is verdubbeld, naar 62 procent. En opvallend: terwijl in 2015 nog bijna 30 procent het hebben van een studieschuld als een financieel probleem ervoer, was dat vorig jaar gedaald tot 12 procent.

Uit de cijfers die DUO deze week presenteerde, bleek dat de gemiddelde schuld die oud-studenten hebben uitstaan dit jaar nog afnam: die ligt nu op 13.500 euro, tegen 14.250 euro vorig jaar. Maar de effecten van de afschaffing van de basisbeurs zijn daarin nog niet te zien, omdat ze alleen over oud-studenten gaan. Grote kans dat zowel de totale als de gemiddelde schuld volgend jaar, vier jaar na de invoering van het leenstelsel, pas écht omhoogschiet.

Waar een paar jaar geleden nog werd gevreesd voor ‘leenangst’, lijkt daar onder studenten van nu weinig sprake van. Ze lenen niet zelden óók omdat het fijn is het financieel iets ruimer te hebben. Uit het Nibud-onderzoek bleek vorig jaar zelfs dat meer dan de helft van de studenten het van DUO geleende geld gebruikt om te sparen. Radstaak: „Dat komt ongetwijfeld door de huidige lage rente. Daar zien sommige studenten een mooie kans.”

Alison, Robyn en Elfi zijn ervan overtuigd dat ze luxer leven dan hun ouders deden op hun leeftijd. „Daarom leen ik wat meer, om dat te blijven doen”, zegt Robyn. „Zodat ik gewoon een ontbijtje kan nemen en niet bij alles hoef na te denken. Natuurlijk let je wel op, maar ik wil ook dagjes weg, drankjes doen, naar de kroeg.” Alison gaat veel dagjes weg. „Naar Rotterdam, terrasjes pakken, beetje gezellig doen.”

Een avond uit kost zo tientallen euro’s, minstens. Van tevoren wat eten, paar drankjes, shotjes, en als je naar een feest gaat entreekosten. „Vijftien euro”, zegt Robyn. „Dat kan er dan ook nog wel bij.”

„Op een gegeven moment denk je: ik ben nu toch al veel aan het uitgeven. Houd die pinpas maar achter de bar!”

Wat ook niet helpt: eten bestellen. „Ik heb deze zomer 3,5 week op een kat gepast”, zegt Alison. „Ik dacht: dan kan ik alvast oefenen. Nou, dat was erg. Dan lag ik op de bank en moest ik naar de supermarkt maar dan bestelde ik toch.”

Schuldenberg groeit

Is die normalisering van het lenen, of de groeiende schuldenberg zorgelijk? Studentenvakbond ISO luidde deze week de noodklok: uit een eigen inventarisatie zou blijken dat de omvang van de studieschuld van grote invloed is op de hoogte van de hypotheek die oud-studenten kunnen krijgen. Betere voorlichting zou nodig zijn, aldus de studentenbond.

De inventarisatie van het ISO gaat over de groep die nú een hypotheek wil, en dus nog onder de oude regels studeerde. Hoezeer het nieuwe leenstelsel, met soepeler terugbetalingsregels, van invloed zal zijn op het krijgen van een hypotheek moet nog blijken. Het Nibud concludeerde vorig jaar dat 64 procent van de studenten weet dat hun studielening van invloed is op de hypotheek die ze kunnen krijgen. De meesten, zegt Nibud-voorlichter Karin Radstaak, maken zich daar nu niet al te veel zorgen over. „Ze denken: dat komt later wel goed. Ik krijg vast een goede baan, en dan lost dat zichzelf wel op.”

Correctie 1 september 2018: In een eerdere versie van dit artikel stond dat ‘Oh Oh Brakke Vrijdag’ plaatsvond op het Grote Plein. ‘Oh Oh Brakke Vrijdag’ vond plaats op de Grote Markt. Dat is in deze versie aangepast.

    • Mirjam Remie
    • Clara van de Wiel