Dodelijke novitsjoks al 20 jaar bekend in het Westen

Novitsjoks

Novitsjok zenuwgassen zijn niet alleen in Rusland bekend, ook in en buiten het Westen weet men hoe ze gemaakt kunnen worden.

Westerse onderzoekers weten al veel langer van het bestaan van dodelijke novitsjoks dan tot nu toe is toegegeven. Onderzoeksinstituten in de Verenigde Staten en Nederland werken al ruim twintig jaar aan de zenuwgassen novitsjok. Ze synthetiseerden de novitsjoks in kleine hoeveelheden en analyseerden hun eigenschappen.

Russische onderzoekers hebben er onlangs op gewezen dat de Amerikanen al in of voor 1998 gegevens over novitsjok in een openbare databank lieten opnemen. Afgelopen week bevestigden Nederlandse onderzoekers aan NRC de aanwezigheid van een zogenoemde massaspectrum van novitsjok A-234 in de databank NIST 98 uit 1998. Die staat op CD-ROM. In recentere edities van de NIST-databank komen novitsjoks niet meer voor. Novitsjok A-234 is de novitsjok-variant die werd gebruikt voor de aanslag op dubbelspion Sergej Skripal in Salisbury op 4 maart.

Novitsjok is in de jaren 80 in de Sovjet-unie ontwikkeld. Novitsjoks zijn een klasse van extreem dodelijk zenuwgiffen.

Iran

Duitse journalisten onthulden afgelopen zomer al dat een Russische wetenschapper die wilde overlopen in 1997 twee ampullen novitsjok naar Zweden heeft gebracht. De resultaten van de analyse zijn toen gedeeld met andere instituten in Europa. In Der Spiegel wordt het Nederlandse instituut TNO in Rijswijk genoemd. TNO wil hier niet op reageren.

Ook buiten het Westen raakt kennis verbreid hoe novitsjoks gesynthetiseerd kunnen worden. Iraanse onderzoekers hebben in 2016 in een wetenschappelijk tijdschrift de syntheseroutes en massaspectrogrammen van verschillende novitsjoks gepubliceerd, blijkt uit onderzoek van deze krant.

Binnen het bestaande chemisch wapenverdrag is geen bepaling opgenomen over novitsjoks. Novitsjoks vallen vooralsnog onder een kapstokartikel dat misbruik van alle chemicaliën verbiedt. De OPCW, de organisatie die toeziet op naleving van het verdrag tegen chemische wapens, heeft op 2 mei haar wetenschappelijke adviesraad verzocht een overzicht te maken van alle nieuwe stoffen die onder de beperkende bepalingen van het chemisch wapenverdrag zouden moeten vallen.

Lees het volledige achtergrondartikel: De dwaalsporen van het dodelijke gif novitsjok
    • Karel Knip