„De publieke omroep moet zaken aan het licht brengen. Daar is geld en mankracht voor nodig. Punt.”

Foto Merlijn Doomernik

‘De persoonlijke kaart mag je niet vaak trekken’

Interview Tv-presentator Mariëlle Tweebeeke werd gevormd door drie geruchtmakende gesprekken. Maandag begint ze aan haar achtste seizoen bij Nieuwsuur. ‘De positie van buitenstaander kan heel nuttig zijn.’

Mariëlle Tweebeeke staat voor het Amsterdamse café in strakke sportkleding; ze ziet er een stuk minder deftig uit dan op tv. „Twee keer per week ga ik naar pilates”, zegt de presentator van Nieuwsuur. „Ik slaap te weinig. Zo blijf ik fit.”

Maandag begint Tweebeeke aan haar achtste seizoen bij het nieuws- en actualiteitenprogramma. Nieuwsuur gaat er een beetje anders uitzien: nieuws en achtergrond worden meer geïntegreerd. Het programma heeft een moeilijk periode achter de rug: presentator Twan Huys stapte over naar RTL, presentator Joost Karhof en eindredacteur Ed Ribbink overleden onverwacht, kort na elkaar. Tweebeeke is nu de langst zittende presentator. Meer dan ooit zal de redactie op haar kennis en ervaring leunen.

Het wegvallen van de collega’s greep Tweebeeke aan. Nieuwsuur is als een tweede familie voor haar; vooral met Ribbink had ze een hechte band. „Ed was niet alleen goed in zijn vak, maar dacht ook altijd aan anderen. Zijn begrafenis was inspirerend, omdat zijn altruïsme een terugkerend thema was. Na afloop keken mensen elkaar aan: zoals Ed wil ik ook leven.”

Tweebeeke is kritisch over de aangekondigde bezuinigingen op journalistieke programma’s als Tegenlicht en Zembla. „Die zijn de ruggengraat van de publieke omroep, en essentieel voor het functioneren van de democratie. Ook als de kijkcijfers op tv achterblijven. Dat systeem is zó achterhaald. Het gaat om impact, en onze impact online is ook groot. De publieke omroep moet zaken aan het licht brengen. Daar is geld en mankracht voor nodig. Punt.”

Staat de tv-journalistiek onder druk?

„Zonder twijfel, anders zouden deze programma’s het niet moeilijk hebben. Toch denk ik dat de behoefte aan duiding bij turbulente gebeurtenissen in een complexe wereld niet zal verdwijnen. Je ziet het ook aan de oplages van Amerikaanse kranten als de New York Times en de Washington Post. Die zijn sinds het presidentschap van Trump alleen maar toegenomen.”

Moet Nieuwsuur ook bezuinigen?

„Helaas moeten wij volgend seizoen ook inleveren. We hebben interessante onderzoeksprojecten op de rol en hopen zo extra goed van start te gaan. Wat zou helpen is een goed bekeken programma vóór ons. We moeten nu alle kijkers op eigen kracht trekken. Het viel mij op hoe goed Nieuwsuur bekeken werd tijdens het WK voetbal, toen er een detective voor ons werd geprogrammeerd. Waarom al die zwaar journalistieke programma’s op NPO 2 zetten? In een mix met kwalitatief mooi drama komen ze veel beter tot hun recht. Dus bij deze een oproep aan de zendermanager: denk daar nog eens goed over na.”

Tweebeeke, geboren in Koog aan de Zaan en opgegroeid in het West-Friese Midwoud, heeft zich haar hele jeugd een buitenstaander gevoeld. „Als je daar niet vandaan komt, hoor je er nooit helemaal bij. We bleven die stadse mensen.” Ze leed daar niet onder, maar het heeft haar wel gevormd. „Ik stond overal met één been in en één been uit. Dat gevoel is nooit helemaal overgegaan. Tegelijk is mijn basisgevoel: ik red mij wel. Mijn ouders hebben me al heel jong de ruimte gegeven beslissingen te nemen. Jij weet wat het beste voor je is, zeiden ze.”

Geeft u uw twee kinderen dezelfde vrijheid?

„Nee, daar moet ik eerlijk in zijn. Ik wil hun leven veel meer controleren.”

U heeft ooit verteld dat uw vader altijd aan het werk was. U ook?

„Bij ons thuis was hard werken een groot goed. Mijn ouders verwachtten dat ik me nuttig maakte. Na zijn pensioen heeft mijn vader weleens gevraagd of hij vroeger tekort is geschoten omdat hij nooit thuis was, maar zo heb ik dat nooit ervaren. Hij genoot van zijn werk en straalde dat uit. Ik denk dat mijn kinderen dat ook zo bij mij ervaren. Een groot deel van de dag ben ik aan het werk, maar ik breng hen wel elke ochtend naar school en verzaak niet op belangrijke momenten.”

Tweebeeke kwam via een ongebruikelijke omweg in de journalistiek: eerst was ze de eigenaar van een succesvol headhuntersbureau, samen met haar levenspartner Marnix. Na vier jaar besloot ze iets anders te gaan doen. „Ik had een goed leven als headhunter. Maar voor mij had het werk te weinig maatschappelijke relevantie.” Dus werd zij stagiaire bij AT5.

Een opvallende carrièreswitch. Hoe kwam u tot dat besluit?

„Een vriendin vroeg me tijdens een vakantie in Thailand waar ik het allerliefst zou willen werken, nu ik op zoek was naar iets nieuws. ‘Bij AT5’, zei ik. Die zender stond in mijn studietijd de hele dag aan. Ik vond de presentatoren brutaal, direct en vrolijk. Hun vrijheid leek onbeperkt.

„Als headhunter had ik een groot netwerk en nam ik de hele dag interviews af. Voor AT5 was dat een van de redenen mij die stageplek te geven, al hadden ze daar ook hun twijfels: waarom nam een vrouw van dertig met een goedlopend bedrijf genoegen met een vergoeding van 300 gulden? Collega’s konden mij niet goed plaatsen. Ik werd met omzichtigheid benaderd. Wist ik dat ik ook naar buiten moest om het weer te presenteren? En vond ik dat wel leuk? Ja, dus.”

U droeg bij AT5 dure pakken. Dat viel op omdat de rest op gympen liep.

Ze lacht. „Ja, ik keek er wel van op dat ze daar in korte broek op slippers rondliepen. Als middelbare scholier hield ik al van mooie kleding. Het versterkte mijn imago van buitenstaander. Zo’n positie kan nuttig zijn, zeker voor een journalist. Ik kwam uit het bedrijfsleven, zag er netjes uit. Dus vroegen ze ook aan mij: de burgemeester moet geïnterviewd. Kun jij dat even doen?”

U was nog maar net in dienst of u werd beschuldigd van ‘zware mishandeling’.

„Ja, dat was zo’n onzin! Ik had onderzoek gedaan naar de declaraties van raadslid Gonny van Oudenallen van Mokum Mobiel. Ik wilde haar op het stadhuis confronteren met de uitkomsten, maar ze zette het op een lopen. Ik rende haar achterna, tot ze een deur dichtduwde en ik mijn voet ertussen zette. Daar heeft ze veel stampij over gemaakt.”

Zo viel Tweebeeke op als vasthoudende journalist. Haar loopbaan wordt verder gemarkeerd door drie spraakmakende interviews: met wethouder Rob Oudkerk, met premier Balkenende en met tv-producent Reinout Oerlemans.

Oudkerk, destijds wethouder in Amsterdam, moest in 2004 aftreden nadat hij schrijver Heleen van Royen had verteld dat hij de tippelzone aan de Theemsweg bezocht. Die gedoogzone was destijds een heikel politiek onderwerp in de gemeenteraad. Van Royen schreef het op in haar column in Het Parool.

Tweebeeke wachtte de wethouder op nadat hij zijn vertrek bekend gemaakt had. Het 29 minuten durende interview – in één keer opgenomen tijdens een wandeling door het Westerpark – betekende haar journalistieke doorbraak. Ze vroeg Oudkerk wat hij voelde toen Het Parool op de mat viel. Hoe leg je je kinderen uit dat je naar de tippelzone gaat? Wat betekende het voor zijn carrière? Invoelend en scherp, met gevoel voor politieke pijn én persoonlijk drama.

Wist u dat u iets bijzonders in handen had?

„Tijdens het gesprek vielen er veel stiltes – daardoor voelde het authentiek. Maar dat het zó goed was, besefte ik pas toen we het bandje afspeelden op de redactie. Iedereen stond eromheen, het werd muisstil. Het interview werd de hele avond herhaald en de volgende dag vroeg de hoofdredacteur of ik het wekelijkse gesprek met de burgemeester wilde gaan doen.”

In 2007 belde RTL of ze presentator wilde worden bij RTL Nieuws. Tweebeeke twijfelde; ze was goed op haar plek bij AT5. Toen topman Fons van Westerloo beloofde dat ze er een talkshow naast zou krijgen, ging ze overstag. Dat laatste is er nooit van gekomen, zegt ze, omdat Van Westerloo kort na haar komst vertrok.

Maar RTL kwam in 2010 met een ander aantrekkelijk voorstel: het lijsttrekkersdebat in Carré. Tweebeeke voerde één-op-één gesprekken met lijsttrekkers, die vooraf niet te horen kregen welke thema’s zij zou aansnijden. Het leverde een twistgesprek op met toenmalig premier Balkenende. Toen zij hem driemaal had gevraagd welke coalitie het beste voor de economie zou zijn, zei hij: „U kijkt zo lief.” Dat gesprek was voor Nieuwsuur-oprichter Carel Kuyl een reden om haar naar zijn programma te halen. Hij vond dat zij soeverein reageerde toen Balkenende haar als ‘dom gansje’ probeerde weg te zetten.

Bekijk het fragment:

Balkenendes opmerking leek u niet te raken.

„Zijn reactie zei iets over hém, niet over mij. Ik had erop in kunnen gaan, maar besloot dat niet te doen. Ik liet het bij hem.”

Is hij er ooit op teruggekomen?

„Nee. Hij heeft alleen gezegd dat hij zijn excuses zou aanbieden als ik vond dat hij over de schreef was gegaan. Een wonderlijke redenering; je betuigt spijt of je doet het niet. Laat dat niet afhangen van de mening van een ander.”

Door Balkenendes reactie werd u een BN’er. Voelt dat niet vreemd? Het had weinig met uw kwaliteiten te maken.

„Het moment werd er door iedereen uitgelicht, maar het was over all een goed debat en een mooi concept: politici die geen idee hebben waarover zij worden bevraagd.”

U bent niet van uw stuk te krijgen hè?

Ze glimlacht. „Dat klopt. Ik kan mensen indrukwekkend vinden, maar meer niet. Ik had als puber ook geen posters van idolen aan de muur.”

Het derde bepalende moment in haar loopbaan: haar Nieuwsuur-interview met tv-producent Reinout Oerlemans van Eyeworks en het bestuur van het VU Medisch Centrum in Amsterdam. Het drietal kwam in 2012 uitleggen waarom patiënten ongevraagd werden gefilmd met een verborgen camera voor het RTL-programma 24 uur tussen leven en dood.

In dat interview was u feller dan ooit.

„Ik was zeer verbaasd en verontwaardigd, ja. Wat daar in de VU gebeurde, ging zonder enige twijfel tegen het medisch beroepsgeheim in. De VU creëerde een regieruimte met 28 schermen. Er zaten mensen van Eyeworks in witte jassen op de spoedeisende hulp. De spoedeisende hulp! Ik kan mij daar nog steeds boos over maken.”

Die persoonlijke benadering pakte goed uit: u kreeg de Sonja Barend Award. Waarom gooit u zichzelf niet vaker in de strijd?

„Onze wettelijke opdracht is een neutraal programma te maken. Ik vind dat je die persoonlijke kaart niet vaak mag trekken. Alleen als het legitiem is – zoals in dit geval.”

Bekijk het fragment:

Carel Kuyl plaatst u in de BBC-traditie: neutraal en afstandelijk.

„Ik denk niet dat je mij van vooringenomenheid kunt betichten. Ik vind wel dat we heel kritisch moeten zijn, vooral voor mensen met openbare functies. Wat beloven ze en wat doen ze? Wat zijn hun verantwoordelijkheden?”

Uw kracht ligt bij wat u ooit met Oudkerk deed: het persoonlijke met het politieke verbinden. Krijgt u daar ruimte voor bij Nieuwsuur?

Aarzelend: „Het is inderdaad een strak format.”

Uw baas Joost Oranje ziet u nog wel een ‘verdiepend programma’ presenteren, zoals Twan Huys met College Tour.

„Dat zou een keer kunnen. Ik vind interviews het allerleukste om te doen.”

U ging ooit naar RTL omdat ze u een talkshow aanboden naast het nieuws.

„Toen zag ik dat als het summum. Tegenwoordig vind ik journalistiek onderzoek heel belangrijk. Afgelopen voorjaar kwamen Nieuwsuur en NRC met onthullingen over de financiering van islamitische organisaties in Nederland door Golfstaten. Dat soort onderzoek vind ik geweldig, dat kun je niet goed kwijt in een talkshow.”

En als ze u hadden gevraagd om Zomergasten te presenteren?

Voor het eerst in het gesprek valt er een stilte. „Jeetje. Dat is wel mooi natuurlijk, maar ik geloof niet dat ik dat ambieer.”

Correctie (5 september 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd in het inzetje gesproken over de kroning van Willem-Alexander in 2013. De koning is ingehuldigd, niet gekroond. Dit is hierboven aangepast.

    • Wilfred Takken
    • Danielle Pinedo