Recensie

‘The Favourite’ en ‘Roma’ flonkeren op filmfestival Venetië

Met kostuumkomedie The Favourite van Yorgos Lanthimos en gezinsdrama Roma van Alfonso Cuarón bouwt Venetië verder aan wat mogelijk de beste editie van het filmfestival ooit wordt.

Emma Stone in The Favourite

Anderhalve dag, drie prachtige films: de 75ste editie van het filmfestival van Venetië maakt zijn buzz – de beste line-up ooit – tot zover volledig waar. Donderdag ging kostuumkomedie The Favourite in première, waarin de Griekse absurdist Yorgos Lanthimos (The Lobster) met daverend succes oversteekt naar de mainstream. En het autobiografische Roma, waarmee Mexicaan Alfonso Cuarón (Gravity) bewijst wat een kwaliteitsimpuls Netflix kan zijn.

In The Favourite konkelen hofdame Sarah Churchill (Rachel Weisz) – eega van de grote generaal Marlborough, voorouder van Winston – en haar sluwe dienstmaagd Abigail (Emma Stone) rond 1710 om de gunst van de kinderlijk wispelturige, lesbische koningin Anna (Olivia Colman), schoonzus van de homoseksuele Willem III. Hun amoureuze manoeuvres bepalen het lot van Europa, want de minnaressen zijn verbonden met partijen die vrede of oorlog willen met Frankrijk.

„Dat was het beginidee”, vertelde Lanthimos in Venetië. „De stemming van een paar mensen in een claustrofobische ruimte bepaalt het leven van miljoenen. Nog steeds.”

Lanthimos werkte negen jaar aan het script. „Ik wil al heel lang een kostuumdrama maken. Dat schept een zekere distantie, waardoor je de zaken scherper ziet.” Een koninklijk paleis in de pruikentijd blijkt geknipt voor hem. Lanthimos-films spelen zich af is gesloten milieus waar bizarre, geraffineerde en wrede spelregels gelden. In The Favourite ervaar je dat niet als vervreemdende arthouse, want dit milieu kennen we; zij het niet met Lanthimos’ vervormende groothoeklenzen en met hofballet dat zomaar in rock-‘n-roll of Pina Bausch omslaat.

Na zijn nogal humorloze The Killing of A Sacred Deer is de humorist Lantimos helemaal terug: het script van The Favourite is verrukkelijk vals en immoreel en bulkt van de scabreuze dialogen. „Royal favour is a fickle thing”, bijt de leider van ‘Her Majesty’s Loyal Opposition’ Abigail toe als ze twijfelt welke partij ze moet kiezen. „Morgen word je weer wakker op een stromatras tussen 30 andere hoeren, je afvragend wiens vinger in je anus zit.”

De 18de eeuw is de eeuw van de rede, dynastieke politiek en machtige vorstinnen, al wilde Lanthimos dit oude script liever niet aan #MeToo linken. „De film draait om drie vrouwen, die ik niet bekijk met een ‘male gaze’. Het zijn geen huisvrouwen, vriendinnen of lustobjecten, maar complexe en gecompliceerde, heerlijke en gruwelijke mensen.” Of de actrices nog iets wilden zeggen over de seksuele politiek van The Favourite? „Ah, er is een heleboel seksuele politiek”, glunderde Olivia Colman (Koningin Anna). „Het was geweldig om seks te hebben met Emma Stone.” Stone: „Ik vond het ook fijn.”

Roma

Totaal anders, maar niet minder formidabel, is Roma van Alfonso Cuarón, een terugblik op zijn jeugd in de wijk Roma in Mexico City in zwart-wit. Het genoeglijke bourgeoisbestaan van zijn vierkindergezin wankelt als vader er met zijn maîtresse vandoor gaat. Maar de film focust – net als in The Favourite – op een dienstmaagd, de inheemse Cleo (Yalitza Aparicio), het cement dat het desintegrerende gezin bijeen houdt. Zelf heeft ze ook problemen, zoals een ongewenste zwangerschap van kungfu-fanaat Fermín – naar later blijkt tevens lid van een doodseskader van professor Zovek, een macho-goeroe in worstelkostuum.

In Roma verweeft Cuarón virtuoos gezinsdrama met Fellineske momenten en panoramische massascènes. Binnen- en buitenwereld: tijdens een bezoek aan een meubelzaak belanden we vrij terloops in de beruchte massaslachting op linkse studenten van 1971.

Het set design is vlekkeloos – Cuarón liet zijn geboortehuis in detail nabouwen, en vulde dat met de ouderlijke meubels die nog in de familie waren. Roma is een meesterlijk vloeiende compositie die Netflix een flinke duit gekost moet hebben; jammer dat we deze op 65mm digitaal geschoten film met zijn indringende 360 graden geluidsdesign in Nederland niet op het witte doek krijgen te zien. Of toch? Cuarón kon in Venetië bevestigen dat Netflix hem – geheel tegen de bedrijfspolitiek – lokaal een bioscooprelease gunt voordat hij gaat streamen. „Ik ben Netflix dankbaar. Zij hebben me de kans geboden deze film te maken”, zei Cuarón. „Er is geen clash tussen filmformaten, we zijn juist op weg naar een modus vivendi.”

Correctie (18/9): In een eerdere versie van dit artikel werd koningin Anna omschreven als de weduwe van Willem III. Ze was zijn schoonzus; dat is aangepast.

    • Coen van Zwol