Rennen om droog te blijven

bladsnijdersmieren

Niets menselijks is mieren vreemd, zo blijkt als het in het oerwoud van Costa Rica begint te regenen, schrijft
Bladsnijdermieren (Atta cephalotes). Ze laten de bladen beschimmelen en voeden zich met de schimmel. Foto Simon Dannhauer/Getty Images

Mieren rénnen door de regen. Soms met schijnbaar opgestoken paraplu. Tenminste, dat geldt voor zogeheten bladsnijdersmieren (Atta cephalotes) in Costa Rica. Die waren zo’n beetje de eerste voedselverbouwers op aarde. Ze knagen groene blad-delen langs vloeiende lijnen af en brengen die naar hun nest, soms over grote afstanden, om ze in ondergrondse ruimten lekker te laten beschimmelen. Met die schimmel voeden ze zich.

Ecologen uit Argentinië, Peru en Mexico hebben nu ontdekt dat de dieren erg menselijk reageren als ze worden overvallen door de stevige regenbui die de onderzoekers simuleerden: dan gaan ze in draf en proberen ze zo snel mogelijk thuis te komen, schrijven ze in het mei-nummer van Insectes Sociaux.

Het naar verhouding grote stuk blad even handig als paraplu opsteken is er niet bij. Ten eerste omdat ze hun bagage in de bek dragen, en wel zo tussen de monddelen geklemd dat het rechtop staat, als een groen zeil.

In verticale positie ontwijkt het blad veel druppels, maar als het geraakt wordt is het meteen ook, tja, raak. Het gewicht van een druppeltje op het blad is voor de mier al enorm. Denk je in dat je een potlood tussen je tanden houdt waaraan opeens een emmer water komt te hangen. En geraakt worden door een druppel is voor een mier ook niet niks. Al dat vocht kan bovendien de onmisbare voelsprieten tijdelijk onbruikbaar maken.

Reden genoeg, kortom, om het op een drafje te zetten en het droge nest op te zoeken. Aanvankelijk proberen ze dat te doen met behoud van hun vracht, met een snelheid die eenderde hoger ligt dan normaal. Maar uit de waarnemingen blijkt nu dat er een duidelijk kantelpunt is. Hoe harder het regent en/of hoe verder het nest, hoe eerder ze hun blad laten vallen, dat dan naar de bosbodem dwarrelt. Meestal wordt aangenomen dat mieren zich gedragen als een mechaniekje, volgens vaste regels. Dit onderzoek laat zien dat mieren kennelijk eerst afwegingen maken voor ze hun besluitjes nemen – mierenregels die nieuw voor ons zijn, maar ook heel herkenbaar.

    • Frank van der Helm