Keert het tij in conservatiever wordend Indonesië?

Indonesië

Een 15-jarig meisje pleegde abortus nadat ze was verkracht door haar broer. Hoewel die abortus illegaal was, besloot de rechter dat ze geen straf krijgt.

Indonesische vrouwen protesteren voor gelijke rechten in Jakarta voorafgaand aan Internationale Vrouwendag. Foto Bagus Indahono/EPA

De buren hadden een dode foetus gevonden, zo’n beetje half begraven tussen de bladeren. Het was zes, misschien zeven maanden oud. Het meisje van wie het kindje afkomstig bleek, was verkracht door haar broer. Hij bekende en kreeg twee jaar celstraf opgelegd voor seksueel misbruik. Maar zíj (15) kreeg ook straf. Zes maanden cel voor het illegaal plegen van abortus.

De afgelopen weken riep deze zaak in Indonesië veel publieke verontwaardiging op. Waarom veroordeelde de rechter ook het meisje, zij was hier toch het slachtoffer? Onder flinke druk besloten de Indonesische autoriteiten om het meisje van de gevangenis, waar haar broer ook zat, over te brengen naar een safe house in de buurt. Daar kon ze het hoger beroep afwachten.

Maandag oordeelde de hogere rechter dat het meisje wel schuldig is aan het illegaal plegen van abortus, maar dat ze geen straf krijgt vanwege de „gedwongen omstandigheden” waardoor ze tot de abortus was overgegaan. Een mijlpaal, noemt Maidina Rahmawati dat besluit. Zij is onderzoekster bij het Institute for Criminal Justice Reform (ICJR) in Jakarta, één van de weinige clubs die pleiten voor verruiming van de abortuswetgeving in Indonesië. Het ICJR heeft zich ook voor dit meisje ingezet. „Dit is de eerste uitspraak waarin een illegale abortus wordt erkend en waar toch géén straf op volgt”, zegt Rahmawati.

Lees meer over verkrachting en het islamitisch recht: Veroordeeld tot het leven van een paria

Alleen in uitzonderlijke gevallen

In het overwegend islamitische Indonesië is abortus alleen toegestaan in zeer uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij verkrachting of in geval van medische noodzaak. Abortus past niet in de morele en religieuze denkbeelden van de bevolking. Rahmawati: „De meeste mensen zien abortus als moord en hebben geen oog voor alle complexe factoren die achter zo’n besluit kunnen zitten.”

De criteria voor de uitzonderingen zijn ook nog eens streng. Zo mag abortus na verkrachting alleen bij een zwangerschap van hoogstens zes weken. „In praktijk is dus nu ongeveer elke vrouw die abortus laat plegen, crimineel bezig”, zegt Rahmawati. Veel meisjes en vrouwen hebben de eerste zes weken niet door dat ze zwanger zijn. En als ze dat wel zouden weten, kennen ze vaak hun rechten niet.

Hoeveel abortussen er jaarlijks worden gepleegd in Indonesië is niet bekend, maar het gebeurt vaak in het geheim en onveilig. En elk jaar zijn er wel ergens veroordelingen voor het plegen van illegale abortus.

De kans is klein dat de publieke verontwaardiging over de straf voor dit meisje, ze woont op Sumatra, een omslag is in het denken over abortus in Indonesië. De omstandigheden waren nogal specifiek. Het slachtoffer de schuld geven is in Indonesië bij verkrachtingszaken vrij gebruikelijk en bewijs voor de verkrachting ontbreekt vaak. Rahmawati: „In dit geval kon het slachtoffer echt geen schuld hebben. De dader was haar broer, dus ze zou nooit toestemming hebben gegeven. Dit is een verhaal apart.”

Lees ook over een recente verkrachtingszaak in Marokko: Schokgolf na brute verkrachtingen van 17-jarige Khadija

Indonesië schuift al jaren de conservatieve richting op, dus de kans is verwaarloosbaar dat abortus ergens in de komende jaren gelegaliseerd wordt. Maar het ICJR lobbyt er wel voor om de criteria voor uitzonderingsgevallen te versoepelen en ze hopen dat deze zaak daarbij helpt. Ze vragen aan het Indonesische parlement, dat bezig is met een nieuw wetboek van strafrecht, om de artikelen over abortus opnieuw in overweging te nemen.

Het meisje mag vrij zijn, haar moeder zit nog vast. Zij zou meegeholpen hebben bij de abortus en ook daar staan flinke straffen op. Ze kan maximaal tien jaar cel krijgen.

    • Annemarie Kas