Ik heb twee moeders

Auteurs vertellen wat zij van hun moeder leerden. Vandaag: ‘Mijn moeders leerden mij wat overleven is.’

De vraag of ik een column wilde schrijver over ‘de lessen van mijn moeder’ benauwde me. Ik heb namelijk twee moeders, een biologische en een die me heeft opgevoed. Hoe schrijf je over de een zonder de ander uit te sluiten? Maar ineens besefte ik dat ik niet hoefde te kiezen. Er is namelijk één ding wat zij mij beiden hebben bijgebracht: overleven.

Ik was een jaar toen de Eerste Liberiaanse burgeroorlog in 1989 uitbrak. Ik ben in Amerika geboren, maar we woonden toentertijd met ons gezin in Liberia. Toen de schoten van de rivaliserende milities – die niemand van elkaar kon onderscheiden – dichterbij kwamen, moest mijn moeder een keuze maken. Omdat ik Amerikaans burger ben, eisten de autoriteiten dat ik geëvacueerd werd. Mijn broers en zussen zijn in Liberia geboren. Zij beschikten niet over het marineblauwe paspoort met gouden letters, dat je het privilege verschaft om geweld te ontvluchten. Mijn moeder moest met mij mee of bij hen blijven. Ze koos ervoor mij in veiligheid te brengen.

Ik was twee jaar toen de rust wederkeerde en we teruggingen naar Liberia. Al snel scheidde mijn moeder van mijn vader omdat zij haar ogen niet langer wilde sluiten voor zijn overspel. Haar huwelijk met hem bezorgde haar weliswaar grote huizen en de mooiste ankara (Afrikaanse kleding) met excentrieke patronen, maar het kostte haar emotioneel te veel. Mijn vader kreeg voogdij over de kinderen. Zij vertrok zonder geld, status of netwerk naar de Verenigde Staten om een nieuw leven op te bouwen.

Ik was vier toen er opnieuw oorlog in Liberia uitbrak en dit keer vluchtten mijn vader, oudste zus en ik naar Nederland. Onze vader ging voor werk terug naar zijn geliefde Liberia en liet mij met mijn zus – die toen begin twintig was – in een onbekend land achter. Ze arriveerde hier zonder geld, status of netwerk. Ze moest een nieuw leven opbouwen en ook nog eens een kind opvoeden: mij – terwijl ze zelf net volwassen was. Mijn biologische moeder wist niet eens dat we hier waren.

Het duurde even voordat ik echt doorhad wat het mijn moeders gekost heeft om te komen waar ze zijn. Soms wordt er over overleven gesproken alsof het iets passiefs is, waarbij je een erbarmelijke situatie toevalligerwijs te boven komt. In mijn beleving is overleven – zelfs wanneer je stilstaat – een activiteit. Een waarmee enkel degenen met de sterkste wil hun eigen lot kunnen bepalen.

Darwin moet het over mensen zoals mijn moeders gehad hebben toen hij over survival of the fittest sprak. De vrouwen die oorlog en overspel overleven, die hun levens achterlaten om te wonen in landen waar ze ‘een minderheid’ vormen en daarom nooit genoeg zullen zijn. Maar het toch doen.

Hun opoffering is voor mij een opstapje geweest. Zij hebben mij iets gegeven dat zij niet hadden, de mogelijkheid om niet enkel te overleven maar te leven. Die kans hoop ik ook voor de volgende generatie te kunnen creëren. Overleven, leven en doorgeven. Dat zijn de lessen die ik van mijn moeders geleerd heb.

    • Clarice Gargard