Gaat de burgeroorlog in Syrië zijn laatste fase in?

Idlib Alles wijst erop dat het Syrische regime een aanval voorbereidt op de provincie Idlib, het laatste bolwerk van de rebellen. Wat betekent dit voor Turkije? En wat doen de VS en Rusland?

Foto George Ourfalian/AFP

    Is het eindspel rond Syrië begonnen? Het Russische ministerie van Defensie kondigde donderdag ‘grootschalige militaire oefeningen’ aan in de Oostelijke Middellandse Zee. Vanaf zaterdag zullen ten minste 25 Russische oorlogsbodems en ruim 30 gevechtsvliegtuigen manoeuvres uitvoeren voor de Syrische kust. Aan de oefening doen schepen van zowel de Noordelijke, de Baltische als de Zwarte Zee-vloot mee.

    Militaire analisten weten: Russische ‘oefeningen’ zijn vaak een vooraankondiging van échte militaire actie. En ook het doel van een aanstaande aanval ligt voor de hand: de noordelijke provincie Idlib, het laatste bolwerk van de Syrische rebellen. Het Syrische regeringsleger is bezig om troepen samen te trekken rond de noordwestelijke provincie.

    Gaat de Syrische burgeroorlog zijn laatste fase in? Zes vragen.

  1. Komt er een offensief?

    Alles wijst daarop. Al was het alleen maar om strategische redenen: de provincie Idlib ligt ingeklemd tussen de noordelijke stad Aleppo (die in 2016 werd heroverd op de rebellen) en Assads thuisbasis, de kustprovincie Latakia. In de afgelopen jaren is Idlib een soort van ‘afvalputje’ geworden voor vluchtelingen en voor strijders uit andere regio’s. Het Assad-regime kan zich niet veroorloven dat de Al-Qaeda-gerelateerde strijdgroepen (die zich hebben verenigd onder een nieuwe naam Hayat Tahrir al-Sham) zich hergroeperen.

    Het Syrische regime is al enige weken bezig met het voorbereiden van een aanval. Assads bondgenoot Moskou heeft de afgelopen week een nog nooit vertoonde maritieme macht samengetrokken voor de kust van Syrië, met nieuwe fregatten en onderzeeërs, die allen in staat zijn om kruisraketten af te vuren. Rusland heeft bovendien de inzet van strategische bommenwerpers aangekondigd, in de ‘oefening’ die komende zaterdag begint. Ook dat wijst op een aanval.

    Lees ook: Assad heeft Syrië verwoest. Helpen we hem nu bouwen?
  2. Wie zitten er in Idlib?

    De noordwestelijke provincie Idlib is het laatste grote bolwerk van de oppositie. Het regime heeft met steun van zijn bondgenoten Rusland en Iran de verzetshaarden in andere delen van het land één voor één heroverd. Idlib fungeerde daarbij als een laatste uitwijkplaats: strijders die zich na belegering overgaven, werden samen met hun familie in groene bussen naar de provincie gestuurd. Het gevolg is dat er nu naar schatting 100.000 rebellen in Idlib zijn, onder wie veel extremisten die elke deal met het regime afwijzen.

    Door de toestroom van ontheemden uit andere delen van Syrië, is de burgerbevolking van Idlib gegroeid tot ongeveer 2,5 miljoen. De helft daarvan komt van buiten de provincie. Het zijn vaak mensen uit andere oppositiebolwerken, die van het regime de keus kregen om te verhuizen naar Idlib of naar regimegebied. Als het regime een offensief lanceert in Idlib, hebben ze geen uitwijkmogelijkheden meer in Syrië. Voor velen is terugkeer naar een leven onder het regime uitgesloten.

  3. Waarom maakt Turkije zich zoveel zorgen?

    Turkije vreest dat een offensief in Idlib zal leiden tot een massale toestroom van vluchtelingen (en mogelijk ook jihadistische rebellen). En daar zit het absoluut niet op te wachten. Turkije ontfermt zich al over 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen en bij de bevolking groeit de weerzin hiertegen. Mede om die reden neemt Turkije geen nieuwe vluchtelingen meer op.

    Turkije hoopte dat het een offensief in Idlib kon voorkomen, door de provincie te stabiliseren en de rebellen over te halen om een vredesakkoord te sluiten. Sinds vorig jaar geldt er een wankele wapenstilstand tussen het regime en sommige rebellengroepen in Idlib. Dit is het resultaat van het vredesoverleg tussen Turkije, Rusland en Iran.

    Het probleem is dat veel radicale rebellengroepen, waaronder Hayat Tahrir al-Sham (HTS), geen partij zijn in de wapenstilstand en een akkoord met het regime categorisch afwijzen. Turkije heeft de afgelopen maanden geprobeerd om de meer gematigde rebellen te verenigen in een gezamenlijk front tegen HTS en andere radicale groepen. Als zij het vuile werk zouden opknappen voor het regime, dan zou een offensief niet nodig zijn. Maar dat lijkt mislukt. HTS is een van grootste en sterkste strijdgroepen in Idlib.

    Lees ook: De tien vragen over Syrië die je niet durfde te stellen
  4. Wat gaat Rusland doen?

    Een offensief in de richting Idlib heeft geen kans van slagen zonder de inzet van Russische gevechtsvliegtuigen. Sinds 2015 hebben de Russen vanaf vliegbasis Al Khmeimim vele duizenden bombardementsvluchten uitgevoerd, met desastreuze gevolgen voor zowel Assads tegenstanders als de Syrische burgerbevolking. Rusland zal ook een hoofdrol spelen op de grond, met militaire ‘adviseurs’ die de operatie zullen leiden, en met huurlingen die een gecoördineerde aanval kunnen opzetten en strategische posities kunnen innemen – iets waar Assads troepen nauwelijks toe in staat zijn gebleken.

    Intussen heeft het er alle schijn van dat Moskou het offensief in Idlib nauw coördineert met Ankara. In de afgelopen weken was er constant overleg tussen Russische en Turkse generaals. Sinds de ruzie naar aanleiding van het neerschieten van een Russische jachtbommenwerper door de Turkse luchtmacht in 2015, zijn de verhoudingen tussen de beide landen aanmerkelijk verbeterd. Turkije heeft zelfs besloten om Russisch luchtafweergeschut te kopen – een beslissing die leidt tot openlijke ruzie met Washington. Dat alles komt het Kremlin buitengewoon goed uit. Er zal Poetin veel aan gelegen zijn de Turken te vriend te houden en ze verder los te weken van het Westen.

    Infographic Studio NRC

  5. Gaan de VS werkloos toekijken?

    Vorige week was Trumps veiligheidsadviseur John Bolton in Moskou voor onderhandelingen met Nikolaj Patroesjev, het hoofd van Poetins veiligheidsraad. Voorafgaand aan de besprekingen liet Bolton weten dat Washington bezorgd was over een offensief in Idlib, en vooral over een mogelijke chemische aanval. „Als het Syrische regime chemische wapens inzet, dan zullen wij zeer fors reageren”, zei Bolton.

    Het antwoord uit Moskou was opvallend. De afgelopen week heeft het Russische Ministerie van Defensie bijna dagelijks gewaarschuwd voor een op handen zijnde ‘provocatie’: een gifgasaanval van jihadisten op de eigen bevolking in Idlib, bedoeld om Assad in een kwaad daglicht te stellen. Het is niet voor het eerst dat Moskou de ‘schuld’ van gifgasaanvallen in de schoenen van de oppositie schuift (alle bewijs voor eerdere aanvallen wijst in de richting van Assad). Maar nog nooit heeft Moskou een gifgasaanval aangekondigd. Moskou kan de reactie van de VS dan ook uittekenen. Na de vorige aanval met chemische wapens, in april van dit jaar, vuurden de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië kruisraketten af op doelen van Assad. Die aanval richtte echter niet veel schade aan. Zwaardere bombardementen, met vliegtuigen, zijn eigenlijk geen optie: Rusland bestrijkt grote delen van Syrië met zijn luchtafweer.

  6. Is de oorlog in Syrië afgelopen na Idlib?

    Hoewel de val van Idlib onafwendbaar lijkt, is de verwachting dat het een lange en bloedige strijd wordt. De uitkomst daarvan is hoogst onzeker. Zullen de rebellen doorvechten tot het bittere einde of zal een deel zich gewonnen geven? De herovering van Idlib zal vrijwel zeker de genadeklap zijn voor de Syrische oppositie. Maar daarmee heeft het regime nog niet de controle over het hele land terug.

    In het noordoosten hebben de Koerden een semi-autonome regio, met steun van de VS. Ze hopen met het regime een deal te sluiten over een vorm van zelfbestuur, maar de uitkomst van die onderhandelingen is verre van zeker. Daarbij is Turkije fel tegen een autonome Koerdische regio aan zijn zuidgrens. Om de Koerden de pas af te snijden heeft het Turkse leger een deel van het noordelijke grensgebied veroverd, met steun van Syrische rebellen. Het regime is fel tegen de Turkse aanwezigheid in Syrië. Zal Turkije die gebieden na de val van Idlib zomaar opgeven? Er zijn nog veel vragen.

    Bekijk ook de audiovisuele productie over het verwoeste Raqqa: Van hoofdstad naar spookstad
    • Toon Beemsterboer
    • Steven Derix