Geen boetes meer voor deelnemers tienermoedershow BNNVARA

Hulptelevisie Na publicaties in NRC schrapt omroep omstreden clausules uit contracten met deelnemers van programma Vier Handen op één Buik.

Screenshot uit een aflevering van Vier Handen op één Buik (BNNVARA) met presentatrice Patty Brard en de zwangere Michelle.

Vrouwen die meedoen aan het nieuwe, zesde seizoen van Vier Handen op één Buik (BNNVARA) kunnen tijdens de opnames op ieder moment afhaken. Aan stoppen met het programma zijn geen consequenties meer verbonden. In eerdere seizoenen van Vier Handen op één Buik – waarin het draait om tienermoeders in vaak grote financiële nood – stond op stoppen zonder „aantoonbare reden van overmacht” nog een boete van vijfduizend euro. Die betreffende passage is uit het deelnemerscontract geschrapt.

Ook beloven de omroep en producent Skyhigh dat kandidaten „zorgvuldiger” gescreend worden. Zij krijgen recht op nazorg van „professionals”. Het programma ligt vanaf het zesde seizoen bovendien niet meer verankerd in het uitzendschema van de NPO, de opleverdatum is flexibel. Afleveringen kunnen geschrapt worden of uitgesteld. De NPO bevestigt dit. Publieke omroep BNNVARA voert de wijzigingen door na publicaties in NRC dit voorjaar.

Lees ook: Zó ‘helpt’ de televisie kwetsbare tieners

In Vier Handen op één Buik worden jonge, vaak minderjarige meisjes gevolgd tijdens hun zwangerschap, de bevalling en daarna. Het programma draaide tot op heden expliciet om het bieden van hulp. Bekende moeders beloofden zich over de jonge deelnemers te „ontfermen”.

In de praktijk bleken hun belangen lang niet altijd voorop te staan. Deelnemers tekenden verregaande contracten. Eenmaal begonnen konden zij nauwelijks nog stoppen met het programma. Zo kon het dat uiterst privacygevoelige informatie, zoals de uithuisplaatsing van een pasgeboren baby en de uitslag van een vaderschapstest, tegen de wil van de deelnemers publiek werden gemaakt.

Groot publiek

Gerke Nauta, hoofd infotainment bij de omroep: „De gevolgen hebben ons overvallen. Wij hebben vrijwel meteen, maar niet zonder grondig overleg, besloten de boeteclausule uit het contract te schrappen.” Uitvoerend producent van Skyhigh Mariska Witte: „Wij willen niet dat de deelnemers onder dwang een programma maken.”

De NPO laat weten dat er „lang en uitvoerig” met de betrokkenen is gesproken naar aanleiding van „de reuring”. De NPO wil het programma behouden, omdat ze daarmee „een groot publiek” aan zich denkt te kunnen binden. „Het gaat over een onderwerp dat binnen onze doelgroep speelt.”

De ingrepen gelden alleen voor Vier Handen op één Buik. Op dit moment zijn er volgens de omroep geen BNNVARA-programma’s waarvoor een boeteclausule in het deelnemerscontract is opgenomen. Nauta zegt verder: „Als wij met groepen werken die minder kwetsbaar zijn, dan vind ik zo’n boete helemaal niet zo’n probleem. Het is een handshake, met een consequentie”

Vanaf komende week gaat producent Skyhigh op zoek naar kandidaten voor het zesde seizoen. In de nieuwe wervingsteksten zal het woord ‘hulp’ ontbreken, aldus de omroep. Nauta: „We vragen tienermoeders of zij ons willen laten zien hoe zij hun leven op orde krijgen.” Witte: „We willen voorkomen dat iemand die in de put zit, het woord ‘hulp’ ziet staan en denkt: dát moet ik doen. We kunnen grote problemen niet oplossen. We kunnen geen huis regelen.”

Nauta benadrukt dat er na ieder seizoen „kritisch geëvalueerd” is en dat de selectie van deelnemers al in een eerder stadium is aangescherpt: „We wijzen meer meisjes af. Met name de gevallen waarin er een opeenstapeling van problemen is.”

Overvallen

In NRC vertelden deelnemers eerder dat zij overvallen werden door de uitzendingen. Bij een aantal tieners werden na de bevalling camera’s in huis geplaatst. De beelden werden uitgezonden zónder dat zij die vooraf hadden gezien. De omroep wilde zo „discussie” voorkomen „over het uitzenden van de minder leuke kanten van het moederschap”.

Die ruimte is er sinds het afgelopen seizoen wel. In tegenstelling tot de eerste vier seizoenen mogen deelnemers de afleveringen voor uitzending zien. Uitvoerend producent Witte: „Op het moment dat een deelnemer zegt: dit klopt niet, of ik voel me hier echt niet oké bij, dan halen we dat fragment eruit of gaan we in overleg.” Contractueel is wél nog altijd vastgelegd dat de zeggenschap over de beelden volledig bij de producent ligt.

Vier Handen op één Buik zal vermoedelijk dit voorjaar worden uitgezonden. Het programma wordt net als voorgaande jaren door twee redacteuren gemaakt. Omdat het voornemen is meer tijd in de selectie van deelnemers te steken – onder meer door standaard met eventuele betrokken hulpinstanties in gesprek te gaan – is er met de NPO geen dwingende opleverdatum afgesproken. Nauta: „We willen de mogelijkheid hebben om te zeggen: It is not going to happen in januari.”

NB: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Nauta benadrukt dat er na ieder seizoen „kritisch geëvalueerd” is. Dit citaat is aangepast naar: Nauta benadrukt dat er na ieder seizoen „kritisch geëvalueerd” is en dat de selectie van deelnemers al in een eerder stadium is aangescherpt.

    • Lineke Nieber