Vooral de premier profiteerde van het Maleisische investeringsfonds

Corruptie in Maleisië Nu Najib Razak niet langer premier van Maleisië is, komt het onderzoek naar grootschalige fraude onder zijn bewind pas echt op gang. Met geld bestemd voor de economie werden Van Goghs gekocht en films gefinancierd.

Voormalig premier van Maleisië Najib Razak eerder deze maand bij de rechtbank in Kuala Lumpur. Hij wordt aangeklaagd voor onder andere zelfverrijking. Foto Mohd Rasfhan/AFP

Het was een buitenissige vangst die de politie in mei deed, in zes huizen en appartementen van de Maleisische ex-premier Najib Razak. Ze namen onder meer 2.200 ringen, 423 horloges, 1.400 halskettingen en 567 handtassen in beslag. Allemaal van luxe merken als Rolex, Cartier, Versace en Dior.

De politie vond ook een lading contant geld, in wel 26 verschillende valuta. De cash was in totaal zo’n 25 miljoen euro waard. Het kostte drie dagen om al het geld te tellen. Volgens de politie was dit de grootste inbeslagname in de geschiedenis van Maleisië.

De invallen waren in verband met het onderzoek naar de grootschalige fraude rond staatsfonds 1 Malaysia Development Berhad, beter bekend als 1MDB. Volgens Najib Razak waren de spullen cadeaus en hebben ze niets met 1MDB te maken. Hij beweert onschuldig te zijn.

Weinig mensen geloven hem. Begin deze maand heeft de rechtbank in Kuala Lumpur vastgesteld dat Najib wordt aangeklaagd voor onder andere het witwassen van geld, misbruik van zijn positie en zelfverrijking. De inhoudelijke behandeling van de rechtszaak begint in februari volgend jaar en in de tussentijd kunnen er zeker nog aanklachten tegen hem bij komen. Vorige week nog is één van de andere sleutelfiguren in staat van beschuldiging gesteld. Vijf vragen over het 1MDB-schandaal.

  1. Waar gaat de zaak precies over?

    In 2009 begon Najib Razak, hij was toen net aangetreden als premier van Maleisië, een investeringsfonds om de Maleisische economie te bevorderen en buitenlandse investeerders aan te trekken. Het staatsfonds moest van Kuala Lumpur hét financiële centrum in Zuidoost-Azië maken. Maar het 1MDB bleek vooral een goede bron van inkomsten voor Najib Razak en de mensen om hem heen. Najib was voorzitter van de raad van advies van 1MDB.

    Via internationale financiële constructies sluisden ze geld uit het fonds weg om er allerlei andere dingen mee te betalen. De exorbitantste voorbeelden waar de miljoenen heen zijn gegaan: casino’s en hotels in het Amerikaanse Beverly Hills, de financiering van de film The Wolf of Wall Street, schilderijen van Van Gogh en Monet, een privévliegtuig en een gigantisch jacht. De rekeningen liepen bijvoorbeeld via de Britse Maagdeneilanden.

    Ook Najib zelf zou grote bedragen op een privérekening gestort hebben gekregen, 681 miljoen dollar om precies te zijn. Intussen trok het fonds geen investeringen aan, maar liepen de schulden alleen maar op. Tot wel 11 miljard dollar.

  2. Waarom speelt dit nu?

    Er is al eerder onderzoek naar Najibs rol in de fraude gedaan, maar toen was hij nog aan de macht en verklaarde de nationale anticorruptiecommissie hem onschuldig. Toch zagen de Maleisiërs hem wel degelijk als het brein achter het schandaal. Al in 2015 gingen ze met tienduizenden tegelijk de straat op om zijn aftreden te eisen.

    Bij de verkiezingen in mei dit jaar had de bevolking er genoeg van. De regeringspartij van Najib verloor, ondanks allerlei trucs die ze had uitgehaald om aan de macht te blijven. Zijn tegenstander Mahathir Mohamad beloofde tijdens de campagne expliciet om Najib en corruptie aan te pakken.

    Mahathir won de verkiezingen en kort daarna heropenden de Maleisische autoriteiten het onderzoek naar 1MDB. Mahathir liet de procureur-generaal vervangen en nu werkt Maleisië wél samen met andere landen. Najib en zijn vrouw mogen het land niet verlaten.

  3. Hoe zit het met die internationale financiële constructies?

    Eén van de redenen dat het schandaal veel aandacht krijgt, is omdat er in tien landen onderzoek loopt naar de zaak. Het Amerikaanse ministerie van Justitie schat dat er zo’n 4,5 miljard dollar uit het fonds is verdwenen en daarvan zou 1,7 miljard in de Verenigde Staten aan vastgoed, kunst en andere zaken zijn besteed. Het openbaar ministerie daar is bezig om te kijken waar het allemaal beslag op kan leggen.

    Singapore was het eerste land dat individuele bankiers heeft vervolgd en bestraft voor hun rol in het schandaal. Twee banken hebben hun filialen in Singapore moeten sluiten. Ook Zwitserland doet strafrechtelijk onderzoek naar zes personen en heeft boetes opgelegd aan een bank. Volgens het Zwitserse openbaar ministerie tuigden de mensen rond 1MDB een ‘ponzischema’ op, een financieel piramidesysteem waarbij ze zelf profiteerden.

  4. Wie zijn er verder bij betrokken?

    Een belangrijke figuur is zakenman Low Taek Jho. Hij was consultant voor 1MDB, maar wordt er nu van verdacht alle schijnconstructies te hebben opgetuigd. In de VS staat hij op de opsporingslijst en het is onduidelijk waar hij verblijft. Mogelijk zit hij in China. Vrijdag werd bekend dat ook de Maleisische autoriteiten meerdere aanklachten tegen hem hebben ingediend en dat ze een arrestatiebevel hebben uitgevaardigd.

    Maleisiërs schaamden zich dat premier Razak corrupt bleek. Zo kon Mahathir Mohamad in mei verrassend de verkiezingen winnen. Lees ook: Schaamte brengt Mahathir de zege

    De Equanimity, het luxe privéjacht dat sinds begin deze maand in de haven van Kuala Lumpur aan de ketting ligt, is van Low Jho. De Maleisische autoriteiten willen het jacht nu verkopen. Met onder andere een sauna, een sportschool, schoonheidssalon en bioscoop aan boord heeft het een waarde van ongeveer 1 miljard ringgit (215 miljoen euro).

    De stiefzoon van Najib Razak speelt ook een rol: hij is bevriend met Low en is medeoprichter van het productiebedrijf dat The Wolf of Wall Street maakte met geld van 1MDB. Daarover hebben zij inmiddels een schikking getroffen met het Amerikaanse openbaar ministerie: ze betaalden het 60 miljoen dollar.

    Dan is er nog Tim Leissner. Hij werkte als directeur Zuidoost-Azië bij zakenbank Goldman Sachs en regelde daar de obligaties voor 1MDB. Hij is al geschorst in de VS en Singapore. Het Amerikaanse openbaar ministerie is volgens persbureau Bloomberg met Tim Leissner in gesprek of hij kan getuigen tegen de bank.

  5. Is dit niet vooral een politieke afrekening, nu Maleisië een nieuwe premier heeft?

    Dat is precies wat Najib Razak en zijn advocaat steeds zeggen. Ze probeerden de afgelopen weken ook om, via de rechter, een verbod aan de pers op te leggen om over de zaak te schrijven. Najib zou al veroordeeld zijn door alle negatieve aandacht in de media. De rechter wees het verzoek af.

    Voor veel Maleisiërs zal het juist als gerechtigheid voelen dat Najib Razak eindelijk verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn daden. Ook voor de financiële wereld is deze zaak relevant. Nu Maleisië meewerkt, kan duidelijk worden waar de gaten in de internationale regelgeving zitten waar Najib en zijn mensen gebruik van maakten.

    • Annemarie Kas