NRC checkt: ‘Mensen geven guller in zomerse stemming’

Dit zei hoogleraar Jacquelien van Stekelenburg vorige week tegen de NOS.

De aanleiding

Hoe kwam het dat zoveel mensen kwamen kijken bij de Elfstedenzwemtocht van Maarten van der Weijden? En dat hij zoveel geld (maandag 4,5 miljoen euro) voor kankeronderzoek wist op te halen? NOS zocht vorige week naar verklaringen. VU-hoogleraar sociale verandering Jacquelien van Stekelenburg opperde: „Het is een heel slim gekozen moment, zo aan het einde van de zomer”, zei ze tegen de NOS. „Mensen zijn in een goede stemming, dus eerder bereid om geld te doneren.” We checken of mensen aan het einde van de zomer, in een goede stemming, meer genegen zijn geld te geven dan op andere momenten.

Waar is het op gebaseerd?

„Ik doelde op het warm glow effect: als iets een goed, warm gevoel geeft, geven mensen meer”, mailt Van Stekelenburg. „Dat is in de sociale psychologie keer op keer aangetoond.” Ze denkt ook aan de nagellakactie van Tijn. Desgevraagd mailt ze een aantal onderzoeken die het effect beschrijven. Niet alleen puur altruïsme, ook (het verlangen naar) een warm gevoel maakt dat mensen graag geven, schreef de Amerikaanse liefdadigheidseconoom James Andreoni in 1990. Michael R. Cunningham, een andere Amerikaanse filantropie-expert, beschreef in 1979 experimenten met ‘zonnige Samaritanen’: bij zonnig weer, zomer en winter, bleken mensen bereidwilliger vragen te beantwoorden of fooi te geven dan bij vocht en kou.

Maar zijn dat geen verschillende dingen? Het eerste warme gevoel hangt samen met de liefdadigheidsactie, bij het tweede geven de omstandigheden een goed gevoel.

Van Stekelenburg licht telefonisch toe dat beide interpretaties van toepassing zijn op haar bewering. Zowel de behoefte bij te dragen aan de actie van Van der Weijden als de zomerse sfeer van het evenement gaf een warme gloed. Beide droegen eraan bij dat mensen zich betrokken voelden en naar de oevers kwamen of geld overmaakten.

En, klopt het?

Het minste geld doneren Nederlanders doorgaans in augustus, blijkt uit CBS-cijfers. Ook bij KWF Kankerbestrijding komt in de zomer het minste geld binnen. Kanttekening: in de zomer worden ook weinig acties georganiseerd, omdat veel mensen dan met vakantie zijn. Als er al een warm glow effect is, dan toch vooral in december, zegt Mischa Stubenitsky van KWF. „Daarnaast willen mensen met de financiële afronding van het jaar soms nog belastingvrij schenken.”

Over de bereidwilligheid om te geven zegt de zomerdip in donaties niet alles. Hoogleraar filantropie René Bekkers (VU) zegt dat er veel bewijs is voor de stelling dat mensen in een goede stemming makkelijker geven. Goede doelen kunnen dat gevoel ook manipuleren. Dit is overigens weer iets anders dan de joy of giving, dat wetenschappers ook veel beschreven: je voelt je goed als je geeft. Geven helpt tegen schuldgevoel en versterkt je zelfvertrouwen. Mensen geven dus eerder als ze zich goed voelen en voelen zich goed als ze geven. Bewijs dat mensen uitgerekend in de zomer guller zijn, kent Bekkers niet. „Het bewijs voor het warm glow effect is niet gekoppeld aan seizoenen. De pieken in donaties liggen ook in andere landen in november en december.”

Maar als Maarten van der Weijden hem had gevraagd of augustus een slim moment was voor zijn actie, had Bekkers het hem toch niet afgeraden. „Traditionele manieren van werven leveren steeds minder op. Dit is de uitzondering die laat zien dat het anders kan. Doe eens iets geks!”

Conclusie

Dat mensen in de zomer guller geven is niet bewezen. Wel dat ze in een goede stemming en bij mooi weer eerder doneren. Hoewel er gemiddeld in augustus het minst wordt ingezameld, kan de zomerse sfeer het warm glow effect hebben bevorderd. We beoordelen de stelling als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Martine Kamsma