Met de bende op reis voor chocola, parfum en condooms

Criminaliteit Zicht op mobiel banditisme ontbrak jarenlang. Politie, justitie en detailhandel werken nu samen aan de bestrijding. Een gezamenlijke database is de jongste stap.

Tijdens een inval in het Amsterdamse Westelijk Havengebied in april van dit jaar werd een groep Roemenen aangehouden op verdenking van het plegen van diefstallen in het hele land. Foto Lex van Lieshout/ANP

Op de A2 bij Geleen haalt de politie afgelopen weekend een auto met buitenlands kenteken van de weg. De agenten vinden vijftig kilo chocolade, vooral Merci. Bonnetjes en plausibele verklaringen waar de repen vandaan komen, hebben de drie Roemenen niet. Ze worden aangehouden. Op de Facebookpagina van de Landelijke Eenheid post de politie foto’s van de repen. Hoongelach op internet: waar hebben we het nou over? CHO-CO-LA-DE …

Geco Visscher van de politie kan er niet om lachen: „Die dieven stelen waar vraag naar is.” Visscher houdt zich bezig met zogeheten ‘mobiel banditisme’, internationaal rondtrekkende criminelen, zoals zakkenrollers, inbrekers en types die zich met een smoesje bij mensen naar binnen kletsen en daar waardevolle spullen stelen.

De politie nam afgelopen weekend een grote partij Merci in beslag van drie Roemenen zonder helder verhaal over de herkomst van de chocola.

Foto Nationale Politie

Politie, Openbaar Ministerie en Detailhandel Nederland, belangenbehartiger van honderdduizend winkeliers, gaan nauwer samenwerken in de bestrijding van rondreizende criminelen. Deze woensdag is een database in gebruik genomen waarin winkeliers bijvoorbeeld camerabeelden van verdachten kunnen zetten, net als informatie over hun werkmethodes en de nummerborden van hun auto’s. De politie leest mee en hoopt zo sneller een onderzoek te kunnen instellen.

Lees ook over eerdere landelijke politieacties: Ruim honderd arrestaties bij politieactie tegen bendes

Geen verbanden

Tot een paar jaar geleden kreeg mobiel banditisme onvoldoende aandacht van politie en OM. De politie keek niet verder dan één winkeldiefstal, zegt Geco Visscher. Verbanden werden niet gelegd, waardoor rooftochten buiten beeld bleven. Ook was er onvoldoende samenwerking tussen politie, OM en andere partijen, zoals detailhandel en transportsector.

Op festivals, Koningsdag en andere grote feesten zijn deze criminelen actief: Roemeense zakkenrollers pikten tientallen tot honderden mobieltjes. Strak georganiseerde Bulgaarse inbrekers bezochten dorpen in grensstreken en buitengebieden, klommen overdag met ladders slaapkamers in, om hun medeplichtigen via de voordeur naar binnen te laten. Als de aangifte het politiebureau bereikte, waren de verdachten allang gevlogen.

West-Europa is aantrekkelijk voor deze dieven, zegt Visscher. Omdat winkeliers veel vertrouwen hebben in hun klanten, liggen ook duurdere producten voor het grijpen. De infrastructuur is bovendien heel goed: met de trein of auto reis je in een wip heel Nederland door. Ook zijn er genoeg (zwarte) markten om de spullen te verkopen. Gestolen scheermesjes en dure shampoos vind je daar terug voor een lage prijs. En: in Nederland zijn duizenden vakantieparken en honderden boeren die nog wel een schuur over hebben, zegt Visscher. „Daar kun je onopvallend wonen.”

De laatste jaren houdt de politie deze verdachte groepjes – de ene keer drie à vier man, dan weer meer – beter in de gaten. Een camerasysteem langs snelwegen scant de nummerborden van passerende auto’s. Komt een auto voorbij waarvan de eigenaar eerder is aangehouden voor zakkenrollerij, inbraak of winkeldiefstal, dan krijgt de politie een seintje. In juli is een team mobiel banditisme opgericht. En nu is er dus een database voor winkeldieven.

Bert van Steeg, adjunct-directeur van Detailhandel Nederland: „We kunnen nu sneller in kaart brengen welke bendes waar actief zijn. Zo krijgen we grip op ze.”

Honderden miljoenen schade

Het databaseproject kost volgens van Steeg een paar ton, deels gefinancierd door de overheid. Volgens Detailhandel Nederland is dat bedrag relatief gering vergeleken bij de „honderden miljoenen euro’s” schade die winkeliers jaarlijks oplopen. Vervoersorganisatie Transport en Logistiek Nederland schat de schade door lading- en voertuigdiefstal op 350 miljoen euro. Een groot deel daarvan wordt toegeschreven aan internationale bendes. Tel daarbij inbraken, zakkenrollerij en skimmen (betaalpasjes kopiëren) op, zegt een agent, „en je komt op een totale schade van miljarden euro’s uit”.

De criminelen moeten weten dat Nederland geen vruchtbare bodem meer is, zegt officier van justitie Rob van Bokhoven, onder meer belast met bestrijding van mobiel banditisme. Jaarlijks staan volgens hem „honderden” verdachten terecht, van wie het OM vermoedt dat ze „structureel” en „geraffineerd” van plaats naar plaats hoppen om te stelen.

Om het structurele karakter van mobiel banditisme voor de rechter overtuigend te bewijzen, zegt Van Bokhoven, moet je verder kijken dan die ene diefstal, en de hele geschiedenis van een verdachte nagaan. Dat kost tijd en mankracht. Ook gemeenten kunnen, volgens de officier, meer verantwoordelijkheid nemen bij het zoeken naar deze criminelen. Handhavers kunnen vaker vakantieparken controleren. Het merendeel van de verdachten staat niet officieel in Nederland ingeschreven.

Op die manier pak je mobiel banditisme aan, zegt ook politieman Geco Visscher en krijg je er grip op. „Maar het wordt een hele klus om dit probleem helemaal op te lossen. Dit een kwestie van rijk en arm.”

    • Martin Kuiper