Misbruikschandaal als munitie voor frontale aanval op de paus

Misbruikschandaal

Een conservatieve aartsbisschop schrijft dat de paus meer wist van seksueel misbruik. „Hij wil gewoon de paus weg hebben.”

Paus Franciscus in het Vaticaan. Foto Andrew Medichini/AP

Een groep ultraconservatieven binnen de Katholieke Kerk heeft frontaal de aanval geopend op paus Franciscus, in een poging hem tot aftreden te dwingen. Voor- en tegenstanders van de hervormingsgezinde paus zijn verwikkeld in wat de Amerikaanse vaticanist Matthew Schmitz omschrijft als „een ware burgeroorlog”.

Dat is de achtergrond van de explosieve en gedetailleerde brief waarin een voormalige pauselijke diplomaat in Washington zegt dat de top van het Vaticaan al sinds zeker 2000 wist van het pedofiele gedrag van de Amerikaanse ex-kardinaal Theodore McCarrick, maar niets heeft gedaan. De 77-jarige aartsbisschop Carlo Maria Viganò, nu gepensioneerd, beweert ook dat Franciscus na zijn benoeming tot paus in 2013 eerdere sancties tegen McCarrick ongedaan heeft gemaakt.

Twee jaar geleden publiceerden vier prominente kardinalen een hoogst ongebruikelijke brandbrief waarin ze suggereerden dat Franciscus van de katholieke leer afwijkt, bijvoorbeeld door ruimte te laten voor gescheiden gelovigen die ter communie gaan. Dat was vooral voor fijnproevers. Nu speelt Viganò, die bij het schrijven van zijn brief is geholpen door de conservatieve Italiaanse journalist Marco Tosatti en conservatieve Amerikaanse katholieken achter zich weet, in op de emotionele discussie wereldwijd over misbruik. Franciscus heeft dit in uitzonderlijk harde woorden veroordeeld, ook weer afgelopen weekeinde op zijn bezoek aan Ierland. Maar hem wordt verweten te weinig te doen. Overigens heeft de paus vorige maand, in een sinds mensenheugenis niet meer opgelegde sanctie, McCarrick zijn kardinaalhoed ontnomen.

„Viganò zegt er helemaal niets over dat de paus nu wel zware maatregelen tegen McCarrick heeft genomen”, zegt de Tilburgse kerkhistoricus Paul van Geest. „Uiteindelijk heeft de paus dus gehandeld. Hij ging niet over een nacht ijs. Viganò bedrijft eerder kerkpolitiek dan dat hij oprecht streeft naar hervormingen. Hij wil gewoon de paus weg hebben.”

Strijd van Romeinse curie tegen paus

Volgens Van Geest past de brief van de voormalige nuntius in de slepende strijd tussen de Romeinse curie en de Argentijnse paus van buiten. „Gemaniëreerde diplomaten als Viganò en hooggeleerde kardinaal-theologen kijken neer op de paus, een man die naar de sloppenwijken ging”, zegt Van Geest. Al in 2014 hekelde Franciscus de „spirituele alzheimer” van de curie. „Maar nog steeds is de open vraag, net als bij die misbruikzaken: wat ga je eraan doen?” zegt Van Geest. „Zijn analyse is juist, maar Hij moet het personeel verversen en verruimen. Je ziet nu al dat de bisschoppen die hij benoemt, geen carrièrejagers zijn, maar mensen die jarenlang als pastor hebben gewerkt. Daar moet de verandering van komen.”

Vaticaan zou sinds 2000 hebben geweten van het pedofiele gedrag van ex-kardinaal McCarrick

Conservatieve tegenstanders van de paus willen dat veranderingsproces stoppen voordat ze door nieuwe benoemingen helemaal buitenspel komen te staan. Daarom wordt getwijfeld aan de motieven van Viganò. Hij is gefrustreerd omdat hij geen kardinaal is geworden. Hij vindt dat paus Franciscus met zijn hervormingen op de verkeerde weg zit, al helemaal met diens voorzichtige opening naar homoseksuelen. Viganò heeft in het verleden laten zien dat hij handig halve waarheden met suggesties weet te mengen, en heeft toen de paus naar de VS kwam, in 2016, een valstrik voor hem gespannen door een ontmoeting te regelen met een vrouw die campagne voerde tegen het homohuwelijk. Maar daarmee is niet alles wat Viganò zegt onwaar.

De brief is zondagmorgen op conservatieve website in de VS, Italië en Spanje gepubliceerd, op de tweede dag van het bezoek van de paus aan Ierland.

Beschuldiging vraagt om antwoord

Op de terugreis uit Ierland wilde de paus niet inhoudelijk ingaan op de brief. „Ik zal hier niet één woord over zeggen’’, zei de paus tegen meevliegende journalisten. „Ik geloof dat deze verklaring voor zich spreekt. Jullie hebben voldoende journalistieke vaardigheden om je conclusies te trekken. Dit is een daad van vertrouwen.” Hiermee suggereert Franciscus dat hij verwacht dat de beschuldigingen tegen hem tot niets zullen leiden . Hij wil niet in een moddergevecht terechtkomen. Maar kardinaal Di Nardo, voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie, vindt dat de beschuldigingen van Viganò om een antwoord vragen.

Viganò wijst erop dat veel mensen wisten van de beschuldigingen dat McCarrick, nu 88, regelmatig het bed deelde met jonge seminaristen. Onder hen topkardinalen in het Vaticaan, zoals de huidige en twee voorgaande Secretarissen van Staat, in de bestuurlijke hiërarchie de tweede na de paus, en hoge Amerikaanse kerkbestuurders. Hij legt overigens niet uit hoe het kon dat McCarrick carrière kon maken onder paus Johannes Paulus II, een held van de conservatieven in de kerk en iemand die lang niets wilde weten van de misbruikverhalen.

Lees ook: Paus noemt misbruik een misdaad. ‘Dus?’

Volgens Viganò heeft Franciscus’ voorganger, paus Benedictus, in 2009 of 2010 sancties opgelegd aan McCarrick, die niet meer de mis zou mogen opdragen en zich niet meer op openbare bijeenkomsten zou mogen vertonen. Over deze vermeende sancties is geen publieke informatie te vinden.

Viganò vertelt dat hij Franciscus heeft gesproken in de zomer van 2013, kort na diens verkiezing tot paus. Hij zou daarbij Franciscus erop hebben gewezen dat er bij de Congregatie voor de Bisschoppen een dik dossier lag tegen McCarrick, die „generaties van seminaristen en bisschoppen heeft gecorrumpeerd”. De paus zou hierop niet hebben gereageerd en de vermeende sancties van Benedictus tegen McCarrick ongedaan hebben gemaakt.

    • Marc Leijendekker