Opinie

    • Paul Scheffer

Een dweilpauze voor dagjesmensen

Tony Wheeler heeft gemengde gevoelens. De bedenker van Lonely Planet – ook mijn favoriete reisgids – ziet wat het toerisme zoal aanricht in de oorden die hij aanprijst: „Je hoort vaak: de Lonely Planet heeft een reisgids geschreven over een bepaalde plek, de toeristen kwamen en daarna was het allemaal verpest. Neem Bali. […] We gaan er over een paar dagen weer heen en ik weet nu al dat ik daar een compleet andere wereld aantref.”

Mijn gevoelens zijn intussen ontmengd: de nare kanten van de stroom vakantiegangers lijken me al te duidelijk. In Amsterdam worden volgens schattingen zeker zo’n 20.000 locaties aangeboden door Airbnb-verhuurders, een derde daarvan zou zich onttrekken aan de regels. De huizenprijzen worden opgedreven en de leefbaarheid van sommige wijken lijdt onder de overlast. Het zijn zorgen die bewoners van Dublin of Barcelona bekend voorkomen.

De roep om regulering neemt met de dag toe, de zorgen bij Airbnb ook. In de Volkskrant stond onlangs een paginagrote advertentie met een heerlijke handgeschreven brief van ene Keke – aan achternamen doen ze niet bij deze multinational: „Ruim twee jaar ben ik host en gasten ontvangen vind ik ontzettend leuk.” Daar zijn we op onze beurt erg blij om.

Maar het is niet allemaal wat het lijkt. Ik heb zelf veelvuldig gebruik gemaakt van Airbnb. De laatste jaren schuilen achter de portretten van Martina of Robert nogal eens kleinere of grotere verhuurbedrijven. Er is niets kleinschaligs of schattigs aan deze verhuur: de beurswaarde van Airbnb is inmiddels 30 miljard dollar. De deeleconomie is allang een verdeel-en-heerseconomie geworden.

Het uitbaten van woningen – die bedoeld zijn voor stadsbewoners – als schaduwhotels staat voor veel meer. Het idee dat alles en iedereen te gelde kan worden gemaakt hoort bij een wereld waar grenzen wegvallen. De markt maakt ook van de persoonlijke levenssfeer een verdienmodel. Zo past het massatoerisme in een stad waar consumenten de boventoon voeren en burgers langzaam worden verdrongen.

De Vlaamse journalist Nico Tanghe schreef hoe het oude continent, mede door de komst van meer en meer reizigers uit Azië, op een openluchtmuseum begint te lijken. En we staan nog maar aan het begin. Frankrijk ontvangt dit jaar voor het eerst meer dan 90 miljoen toeristen. Maar ook een stad als Brugge kreunt onder de toeloop: vorig jaar bezochten 6,2 miljoen mensen de stad.

Bijna de helft van de citytrips in de wereld heeft een beperkte lijst van honderd steden als bestemming. Daar helpen geen halve maatregelen: in een stad als Amsterdam is meer nodig dan een dweilpauze op de Wallen. Het nieuwe gemeentebestuur wil dan ook het toerisme serieus indammen. Ik zou zeggen: als de inperking van Airbnb geen soelaas biedt, dan is een algeheel verbod onontkoombaar.

Lees ook: Moet Airbnb verboden worden?

De uitverkoop van de stad werd lange tijd voortgedreven door het stadsbestuur. Dat droomde hardop over een Derde Gouden Eeuw – wat is dat toch met bestuurders die denken dat de geschiedenis samenvalt met hun ambtstermijn? Veel van die groei moest van internationale bezoekers komen. We hebben het geweten: gisteren las ik dat blowende toeristen de spoedeisende zorg belasten.

Nog steeds zijn er mensen die hooggestemde verwachtingen hebben over de culturele verrijking door toerisme. Ik mag ook graag ronddwalen in de binnensteden van Siena of Gent. Toch denk ik dat vakanties vooral een oefening in oppervlakkigheid zijn. Ik weet waar ik het over heb: de ene indruk verjaagt de andere, eenmaal thuis is er niet veel dat beklijft. Dat is allemaal niet erg, we mogen ook uitrusten en de wolken laten overdrijven. Er is zoiets als een mensenrecht op luiheid. Kom me alleen niet aan met hooggestemde verhalen en Albelli-fotoboeken.

De schrijver Joseph Conrad had al lang geleden genoeg van globetrotters: „Die middag was de postboot binnengelopen en de eetzaal van het hotel stroomde vol met mensen, hun zakken gevuld met reisbiljetten van honderd pond waarmee ze rond de wereld trokken”, schreef hij in 1900 in Lord Jim. „Ze dronken en praatten, grapten en schreeuwden zoals ze thuis gewend waren te doen. Ze waren net zo vatbaar voor nieuwe indrukken als de koffers boven op hun kamer.”

De stroom van toeristen geeft een indruk van de manier waarop in een wereld zonder veel grenzen de vrijheid van de een leidt tot onvrijheid van de ander. Dat schreeuwt om regulering: de vloed van vakantiegangers ontwricht de mooiste steden van Europa. Als het zo doorgaat, komt het moment dichtbij dat bewoners zich alleen nog figurant wanen in een attractie en wegtrekken uit het toeristenparadijs.

Paul Scheffer is hoogleraar Europese studies.

    • Paul Scheffer