Kwart miljoen doden per jaar door kogels

Vuurwapens Jaarlijks sterven 251.000 mensen door vuurwapens. Ruim de helft van hen woont in slechts zes landen, waaronder de VS.

Gouden wapens en munitie van een drugskartel die in Mexico in beslag zijn genomen. Foto Mario Guzman/EPA

In 2016 stierven wereldwijd 251.000 mensen door kogels uit vuurwapens. Het ging om wapens in handen van burgers, niet gehanteerd door politie, militairen of terroristen. Ruim de helft van die doden vielen in slechts zes landen: Brazilië, de Verenigde Staten, Mexico, Colombia, Venezuela en Guatemala. In die landen woont minder dan eentiende van de wereldbevolking.

In Venezuela stierven in 2016 op iedere 100.000 inwoners 38,7 mensen door kogelwonden. In Nederland was dat 0,6. Het laagterecord is in handen van Singapore, waar jaarlijks 0,1 persoon op 100.000 stierf door kogels.

Het cijfer van 251.000 is een welberedeneerde schatting, gemaakt op grond van verzamelde statistieken en rekenmodellen. Het kunnen er ook 195.000 of 276.000 zijn. Het is werk van ongeveer 140 onderzoekers, samen The Global Burden of Disease 2016 Injury Collaborators.

Lees ook: De Britse journalist en activist Iain Overton schreef met Gun Baby Gun een panoramisch boek over de plaats van het geweer in 25 samenlevingen.

The Global Burden of Disease is een langlopend internationaal onderzoeksproject om vanaf 1990 de ziekten en doodsoorzaken in alle landen van de wereld te beschrijven. De bedoeling is te laten zien welke aanpak van ziekten en leefomstandigheden de grootste gezondheidswinst kan opleveren. Dit deelonderzoek naar doden door civiel gebruik van vuurwapens van 1990 tot en met 2016 is betaald door de Bill & Melinda Gates Foundation. Het verslag is dinsdag gepubliceerd door het Amerikaanse medische tijdschrift JAMA.

Stijging

Vanaf 1990 is het aantal doden door vuurwapens langzaam gestegen. In 1990 vielen er 209.000 doden door civiel wapengeweld, in 2016 dus 251.000. Maar relatief is het aantal doden met 1 procent per jaar gedaald, omdat de wereldbevolking in die periode is gegroeid. Daarnaast zijn er meer jongeren dan in 1990. Jongvolwassenen lopen de grootste kans op de dood door een kogel.

Bij vuurwapengebruik door burgers denk je aan schietpartijen in scholen, afrekeningen in het criminele circuit en relatiemoorden die vaak prominent in het nieuws komen. Maar in 67 van de 195 landen stierven meer mensen door zelfmoord met een wapen dan door moord – vooral in Europese landen, Noord-Amerika en Australië.

Zelfs in de Verenigde Staten stierven in 2016 ruim anderhalf keer meer mensen door zelfmoord dan door moord en schietpartijen. In de VS sterven 6,4 per 100.000 mensen per jaar aan zelfmoord met een vuurwapen. De VS staan daarmee op een tweede plaats, na Groenland, waar in 2016 22 op de 100.000 mensen zich met een schot uit een wapen het leven benamen. Maar ja, in Groenland ging het om 11, in de VS om 23.800 mensen.

Moord met vuurwapens veroorzaakte in 2016 64 procent van de 251.000 doden, terwijl 27 procent van de doden door zelfmoord vielen en 9 procent door ongelukken (bij de jacht en bij het schoonmaken, of vergeten te vergrendelen).

De gegevensbanken van de Global Burden of Disease willen beleidsmakers handvatten geven om het aantal zieken en doden met gerichte maatregelen te verminderen. De beschikbaarheid van vuurwapens is natuurlijk „een noodzakelijke voorwaarde om vuurwapenletsel te kunnen krijgen”, schrijven de onderzoekers, maar of minder vuurwapens ook altijd navenant mínder schade geeft, staat helemaal niet vast. De onderzoekers proberen het verband hard te maken, maar ze beschikten alleen over oude en wankele gegevens.

Marinootje

Veel levert het niet op, stellen drie auteurs van een gelijktijdig verschenen commentaar in de JAMA vast. Regelgeving over gebruik (alleen voor jacht of ook voor zelfverdediging) en over opslag van wapens hebben ook grote invloed. Lokale traditie, religieuze en culturele verschillen rond wapengebruik, tegen elkaar of bij zelfmoord, spelen ook een grote rol.

De commentatoren vragen zich vertwijfeld af wat Amerika kan leren van de Filippijnen en Australië, waar zelfmoord met wapens laatste jaren met 5 procent per jaar afnam. Vaststaat, schrijven de onderzoekers, dat de enorme aantallen vuurwapendoden in Zuid-Amerikaanse (drugs)landen veelal vallen door in de VS geproduceerde en gekochte wapens.

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl.
    • Wim Köhler