Op het filmfestival van Venetië is de rode loper vooral voor mannen

Vooruitblik Het filmfestival van Venetië gaat woensdag van start. Het programma is sterker dan ooit, maar ook arm aan vrouwen. Dat kan een probleem worden.

Het filmfestival rolt de rode loper uit, vooral voor mannen: slechts één vrouw is geselecteerd voor de hoofdcompetitie van 21 films. Foto Kirsty Wigglesworth / AP

Oscarkandidaat First Man van Damien Chazelle (La La Land) opent deze woensdag het filmfestival van Venetië, met Ryan Gosling als Neil Armstrong, de eerste man op de maan. Geen vuiltje aan de lucht nu het oudste filmfestival ter wereld zijn 75ste verjaardag viert. Of toch? Het lijkt vooral ‘Men First’ in Venetië, en dat kan een probleem worden.

‘De beste line-up ooit’, kopte een vakblad toen directeur Alberto Barbera eind juli zijn filmcompetities onthulde. Met zes Netflixfilms, onder meer van de gebroeders Coen (The Ballad of Buster Scruggs), Alfonso Cuarón (Roma) en Paul Greengrass (22 July). Met grote filmauteurs: Mike Leigh, Jacques Audiard, Yorgos Lanthimos, Julian Schnabel. Met geheide Oscarkandidaten: naast First Man ook A Star is Born met Lady Gaga en At Eternity’s Gate, met Willem Dafoe als Vincent van Gogh. De rode loper op het Lido barst van de Hollywoodglamour.

Heel anders dan bij de oude rivaal Cannes, die in mei een moeizaam festival beleefde door een boycot van Netflix, geringe glamour en een verkrampt selfieverbod op de rode loper. Na een vrouwenmars onder leiding van juryvoorzitter Cate Blanchett ondertekende Cannes een uit Amerika overgewaaide beginselverklaring voor gendergelijkheid en transparantie: ‘50/50 by 2020’.

Nu pakken zich ook donderwolken samen boven het Lido. Anders dan Cannes, kreeg Venetië onder directeur Alberto Barbera de reputatie de audiovisuele toekomst te omhelzen: zie een competitie voor virtualrealityproducties, zie ook de warme banden met Netflix. In 2015 had Venetië de primeur op de eerste Netflixfilm in competitie: Beasts of No Nation. Misschien waagt de jury onder voorzitter Guillermo del Toro het ditmaal om een Netflixfilm een prijs te geven. Want ook in Italië protesteert de filmindustrie tegen de grote ‘disruptor’, die geldt als een existentiële bedreiging voor de bioscoopsector.

Potentieel veel schadelijker voor Venetiës reputatie is de schaarste aan vrouwelijke regisseurs. Directeur Alberto Barbera achtte, net als vorig jaar, slechts één vrouw goed genoeg voor zijn hoofdcompetitie van 21 films: de Australische Jennifer Kent, bekend van het ijzingwekkende The Babadook. Dat kan Barbera’s warme banden met Hollywood in gevaar brengen. Hollywood heeft zich immers, nog geen jaar na de Weinstein-affaire, opgeworpen als hoeder van filmvrouwenrechten wereldwijd.

Lees ook dit profiel van acteur Ryan Gosling, die de hoofdrol speelt in openingsfilm ‘First Man’: Ryan Gosling: geknipt voor rol als introverte astronaut

In de Amerikaanse vakpers wordt de selectie van Venetië al afgeschilderd als symptomatisch voor ‘de Italiaanse cultuur van toxische masculiniteit’ (The Hollywood Reporter). De verbale wegwerpgebaren van directeur Alberto Babera helpen daar niet bij. „Als mij quota of genderpariteit worden opgelegd, stop ik ermee”, laat hij weten. Van de circa 1.650 films waaruit Venetië kon kiezen, heeft 21 procent een vrouwelijke regisseur, rekent Barbera voor. Maar die waren gewoon niet goed genoeg, en Venetië selecteert puur op kwaliteit: „Een vrouw selecteren omdat ze vrouw is, dat zou pas beledigend zijn.”

Het leidt tot lastige vragen. Gaf Barbera eerder zelf niet toe dat ‘kwaliteit’ een subjectief oordeel is dat niet altijd de doorslag geeft? Waarom selecteert het andere grote herfstfestival, Toronto, dit jaar wel veel vrouwen, zoals Claire Denis, Mia Hansen-Love en Patricia Rozema? Waarom weerde Barbera vorig jaar het intrigerende Zama van Lucrecia Martel uit zijn competitie, maar gaf hij het waardeloze The Private Life of Modern Woman van James Toback een podium? De regisseur werd een maand later door 38 vrouwen beticht van seksueel misbruik. Toback is onschuldig tot het tegendeel is bewezen, verweert Barbera zich.

Met zo’n defensieve toon krijg je de handen niet op elkaar. EWA, een Europees audiovisueel vrouwennetwerk, riep Venetië op 10 augustus in een open brief op om na Cannes en Locarno ook de beginselverklaring 50/50 by 2020 te tekenen. En op te houden „de notie te verspreiden dat vrouwelijke filmmakers selecteren neerkomt op een lagere standaard”. Alberto Barbera geeft geen sjoeche. Het is de vraag of hij daar komende week mee wegkomt.

    • Coen van Zwol