Als diabolo-jongleur de wereld over reizen

Michaël Betrian (21) werd waar hij van droomde: circusartiest. Zijn eerste contract kreeg hij op zijn dertiende. Deze zomer vaart hij met zijn diabolo-act over de Baltische Zee.

Voor zijn dertiende verjaardag kreeg Michaël Betrian van zijn ouders een kleine caravan. Het ‘eitje’, zoals ze het thuis liefkozend noemden, werd voor hem naar Vlissingen gereden. Toen hij er na een paar koude weken aan zee uitkwam, mocht hij zichzelf circusartiest noemen.

„Het circus is een aparte wereld waar je niet zo makkelijk binnenkomt”, zegt Betrian, nu 21, vanuit Kopenhagen. „Ik heb geluk gehad dat ik zo jong was toen ik begon.”

Als diabolo-jongleur meedoen in het traditionele Wintercircus van de familie Althoff in Zeeland was zijn vuurdoop. Slapen deed hij die kerstvakantie in zijn ei, maar voor de maaltijden mocht hij aanschuiven in de familiecaravan van zijn ‘circuspapa’ Alberto Althoff. Leven tussen de hoge tenten, kleurrijke woonwagens en olifanten was een droom die uitkwam. „Mijn moeder had een paar jaar eerder het eerste contact met het circus gelegd. Zij zag hoe gedreven ik was.” Nu reist hij met zijn diabolo-act de wereld over: van Kazachstan naar Hawaii en van de VS naar Denemarken. Deze zomer vaart hij als artiest mee op een cruiseschip over de Baltische Zee.

Tallinn, zondag 10 juni

De hut op het cruiseschip waar hij vijf maanden woont, is kleiner dan zijn eerste caravan, vertelt Betrian via Skype vanuit Estland. „Maar ik red me goed. Ik ben gewend aan compact en klein.” Hij vaart mee op een cruiseschip van Norwegian Cruise Line. Hij maakt deel uit van de 1600-koppige crew. Aantal passagiers: 6000. Elke negen dagen komen er nieuwe gasten aan boord en begint de trip over de Baltische zee van voren af aan.

De magie van zo’n hele stad die werd opgebouwd, vond ik indrukwekkend. En die stunts, recht voor je neus

Michaël Betrian

Hij heeft de varende stad even verlaten om in hoofdstad Tallinn in een koffietentje te skypen. „Vandaag heb ik een vrije dag.” Geen shows. Normaal gesproken transformeert hij dagelijks tot bij. Zijn vliegensvlugge act als insect met diabolo’s in de ‘Jungle Dinner Show’ duurt zes minuten. Daarnaast speelt hij de rollen van rups en neushoorn en assisteert hij de voetjongleur bij haar act. „Acht kostuumwissels in 45 minuten.” Inclusief voorbereiding is hij met zo’n show vier uur bezig. Zijn er twee voorstellingen per dag, dan is er weinig tijd voor iets anders. „Als we rond tien uur ’s avonds klaar zijn, ga ik meestal naar de gym.”

Lees ook: Dompel jezelf als een Est onder in het hippe Tallinn

Michaël Betrian was een kleuter toen hij voor het eerst naar het circus ging. Hij vond het zo geweldig, dat zijn vader hem zo vaak mogelijk meenam naar een voorstelling ergens in het land. „De magie van zo’n hele stad die bijvoorbeeld op de Goffertwei werd opgebouwd, vond ik indrukwekkend. En dan die stunts, recht voor je neus, op maar een paar meter afstand.” In zijn woonplaats Nijmegen was een circuswinkel. Zijn vader kocht daar voor hem soms circussouvenirs en je kon er ook lessen volgen. Hij was een jaar of zes toen hij zijn eerste jongleertrucs leerde en te horen kreeg dat hij aanleg had. Op advies van de docenten ging hij door naar een school die ook optredens verzorgde. „Ik wist zeker dat ik zelf het circus in wilde.”

De mensen gaven de diabolo-jongleur een staande ovatie. Een fingersnap-moment: dít wilde ik gaan doen

Michaël Betrian

Op zijn elfde kreeg die wens een heel concrete vorm. Hij weet het nog precies. Die keer was het zijn moeder die hem meenam naar een voorstelling. „Er was een diabolo-jongleur. Hij zag eruit als een punker en gaf een show op hele coole up tempo-muziek. Hij kreeg het publiek enorm lekker mee. Ik viel voor zijn charme en zijn snelheid. De mensen gaven hem een staande ovatie. Voor mij was het een fingersnap-moment: dít wilde ik gaan doen.”

Na afloop van de voorstelling stapte zijn moeder op de directeur van circus Althoff af om te vragen of haar zoon bij de man met de diabolo’s in de leer mocht. Dat mocht. Ze huurde een camper en reed naar Texel, waar Betrian twee weken kon oefenen met zijn grote voorbeeld, de Tsjechische diaobolokunstenaar Georgio. Het jaar daarna miste Betrian geen enkele show. „Ik heb een fotografisch geheugen. Thuis deed ik de trucs na die ik had gezien.”

In 2010 meldde hij zich aan voor Holland’s Got Talent en rolde door tot de halve finales. Hij won niet, maar kreeg naar aanleiding van zijn tv-debuut wel aanbiedingen. En, het belangrijkste: circus Althoff bood de 13-jarige een eerste contract aan in het Wintercircus in Vlissingen.

Een demonstratie van Michaël Betrian.

Daarna mocht hij mee op toer, maar hij zat nog op school (die hij van zijn ouders móést afmaken). In de weekends en op woensdagmiddag reisde hij het circus achterna om gastoptredens te verzorgen.

Kopenhagen, donderdag 9 augustus

Al zijn kostuums zitten te los, vertelt Betrian een beetje sip vanuit de haven van Kopenhagen. Oorzaak: hij was ziek. Bijna een hele reis van negen dagen heeft hij niet kunnen optreden. Hij mocht ook niet van boord. „Het medisch team verbood het me”, zegt hij aan de telefoon. Wat begon met een keelontsteking eindigde in een abces. „Ik heb pas net weer mijn eerste show gedaan, ik moet hard aan de bak om mijn conditie weer terug te krijgen.” Balen, maar het gaf hem wel de mogelijkheid om vanuit zijn hut een paar dagen te werken aan het Hilversumse Wintercircus dat hij al vijf jaar mede-organiseert. Hij doet de regie, boekt acts en treedt zelf op.

Vanaf dek 7 laat hij weten dat in Denemarken de zon schijnt. Hij kent het land goed, want direct nadat hij zijn vmbo-diploma had behaald, trok hij er zeven maanden doorheen met het Deens nationaal circus.

Rustig weer komt zijn act ten goede. „Bij een ruige zee is het moeizaam. Als ik de diabolo’s rechts omhoog gooi en het schip helt plotseling over naar links, is het lastig ze te vangen.” Zijn collega, de koordloper, wordt uit de show gehaald als het stormt. „Vorig jaar, toen ik zeven maanden aan boord was van een cruiseschip dat tussen Bermuda en New York voer, gebeurde dat regelmatig.”

Hij vertelt over zijn werk met Hans Klok. Klok zag Betrian bij een talentenjacht en wilde hem direct een plek geven in zijn eigen show. Probleem: Michaël Betrian was nog een kind. Klok toonde geduld en boekte hem uiteindelijk voor zijn House of Horror Tour waarmee hij bijna twee jaar door Europa reisde. Betrian was achttien en ging mee. „Dat was de beste ervaring van mijn leven. De geweldige uitstraling die Hans op het podium heeft, echt een voorbeeld.”

Betrian kan vandaag niet te lang bellen, verontschuldigt hij zich, hij moet zo meedoen aan de verplichte veiligheidsoefening voor de crew.

St. Petersburg, maandag 13 augustus

Betrian is blij: hij heeft de Hermitage gezien. Eindelijk, vertelt hij via Skype, het kunstmuseum stond al lang op zijn lijstje. „Ik kon mee met een excursie ná sluitingstijd van het museum. We hadden Rembrandt en Da Vinci vrijwel voor ons alleen.”

Nadeel van bijna een half jaar op een boot wonen: je mist je kameraden en je familie. Gelukkig voer een vriend deze cruise een weekje mee en kwam zijn moeder hem afgelopen weekend opzoeken in de haven van Warnemunde in Duitsland.

Betrian vertelt dat hij net heeft bijgetekend voor nog één negendaagse cruise. Het verzoek kwam en ach, waarom niet. Maar dan, eind september, moet hij echt terug naar huis. „Probleem is dat ik aan boord niet de hoogte in kan. Ik heb ruimte nodig om nieuwe acts te oefenen.”

In Nijmegen huurt hij een ruimte in de oude Vasim-fabriek aan de Waal. Hij werkt aan een eigen showproductie, Circus of Torment – een combinatie van circus en theater – waarvoor hij artiesten uit binnen- en buitenland haalt. „Ik zal blijven reizen met mijn diabolo’s, maar wat ik echt graag wil is bijdragen aan het Nederlandse circuslandschap.” Op dit moment ligt dat landschap er dor en droog bij. In 2015 ging circus Herman Renz failliet, en ook Alberto Althoff redde het niet. Veel traditionele circussen hebben het zwaar, mede als gevolg van het verbod op wilde dieren. Hun imago is beschadigd en de betovering lijkt verbroken. „Zonde”, vindt Betrian. Met zijn eigen productie, die in november in première gaat, richt hij zich op jongeren. Hij gelooft dat het tij te keren is – er zal altijd hooggeëerd publiek zijn.

    • Annemarie Haverkamp