‘Zwijnen, ga werken’ roepen ze van rechts

Betogingen in Duitsland

Na de dood van een Duitser en een oproep om de ‘messenmigratie’ te stoppen, is de onrust in Chemnitz een nationale kwestie.

Rechtse betogers staan voor het beeld van Karl Marx in het Oost-Duitse Chemnitz. Foto Odd Andersen/AFP

Twee woedende menigtes staan deze maandagavond letterlijk tegenover elkaar in het centrum van de Oost-Duitse stad Chemnitz, waar sinds zaterdagnacht een gespannen situatie heerst. Er wordt gejoeld, gefloten, gescholden.

„Nazi’s opgerot”, roepen honderden linkse betogers in een parkje aan de linker kant van de straat. „Zwijnen, ga werken”, klinkt het uit de vijf keer zo grote menigte van rechtse betogers die zich heeft verzameld aan de overkant van de straat, aan de voet van een enorm beeld van Karl Marx.

Een cordon van de oproerpolitie probeert de twee kampen uit elkaar te houden. En heel Duitsland kijkt mee – want het gaat hier om grote politieke thema’s van nu: vluchtelingen, onveiligheid, de opkomst van extreem-rechts en de handhaving van de rechtsstaat.

Lees ook: Wanneer is geweld extreem-rechts?

In de nacht van zaterdag op zondag werd hier op een stadsfeest op straat een 35-jarige Duitser met messteken vermoord. Twee andere mannen raakten en zwaargewond – na een ruzie, zo verklaarde de politie, waarbij „meerdere personen van verschillende nationaliteiten” waren betrokken.

Al snel circuleerden geruchten in de stad en op sociale media dat de daders mannen waren met „een zuidelijk voorkomen”. Daarop liep de spanning in het voormalige Karl-Marx-Stadt snel op.

Zondag was er eerst een vreedzame protestdemonstratie georganiseerd door de AfD. Later die dag was er via sociale media nóg een demonstratie georganiseerd, van zo’n 800 man, onder wie voetbalhooligans en extreem-rechtse activisten. Er werd met flessen naar de politie gegooid. En een journalist meldde dat willekeurige voorbijgangers met een donker uiterlijk werden aangevallen, wat beelden op internet leken te bevestigen.

‘Messenmigratie’

Een bondsdaglid van de AfD, Markus Frohnmaier, twitterde zondagavond: „Als de staat zijn burgers niet meer kan beschermen, dan gaan de mensen de straat op en beschermen ze zichzelf. Heel eenvoudig! Tegenwoordig is het burgerplicht om de ‘messenmigratie’ die de dood met zich meebrengt te stoppen. Het had je vader, je zoon, je broer kunnen zijn!”

Twitter avatar Frohnmaier_AfD Markus Frohnmaier Wenn der Staat die Bürger nicht mehr schützen kann, gehen die Menschen auf die Straße und schützen sich selber. Ganz einfach! Heute ist es Bürgerpflicht, die todbringendendie “Messermigration” zu stoppen!
Es hätte deinen Vater, Sohn oder Bruder treffen können!

In 24 uur was de onrust in Chemnitz een nationale kwestie geworden. De regering-Merkel veroordeelde maandag scherp de „klopjachten op mensen die er anders uitzien” en het „verbreiden van haat op straat”. Merkels woordvoerder hekelde ook de tweet van Frohnmaier: „In Duitsland is geen plaats voor eigenrichting.”

Foto Odd Andersen/AFP

De politie kon maandag melden dat een Syriër en een Irakees zijn gearresteerd in verband met de steekpartij. „Dat het buitenlanders waren wisten wij allang, maar de autoriteiten en de media wilden dat eerst stilhouden”, zegt een rechtse betoger, die alleen zijn voornaam Ralf wil noemen. Hij is 54, muzikant van beroep en regelmatig deelnemer aan Pegida-betogingen.

Nu de anti-immigratiepartij AfD in de Bundestag zit, is het volgens literatuurcriticus en publicist Gijsbert Pols tijd opnieuw kennis te nemen van de rijke anti-fascistische traditie die Duitsland kent. Lees daarover: Extreem-rechts was nooit ver weg

„Op precies dit plein stonden we ook in 1989 te demonstreren”, zegt hij, verwijzend naar massabetogingen die het einde van de DDR inluidden. „Wat waren we blij dat we na de val van de Muur eindelijk vrijheid kregen. Maar het viel al snel tegen. Er is zoveel sociale ongelijkheid en onrecht. En dan de vluchtelingen die Merkel hierheen heeft gehaald. Nu maken de politici en de media enorm kabaal over een aanval op een buitenlander die niet heeft plaatsgevonden, maar over de vermoorde man hoor je ze nauwelijks!”

Aan de overkant, tussen de linkse tegendemonstranten, zit een vrouw in een rolstoel. Ook zij wil alleen haar voornaam geven, Ute. Ze is 52, stemt op de Groenen en is naar de demonstratie gekomen met haar dochter, die een vlag draagt met een tekening van een hakenkruis dat in een vuilnisbak valt, en de woorden: Nazis? Nein Danke.

Uitgerekend hier, zegt ook Ute, „heb ik in 1989 gedemonstreerd. Het ergert me enorm dat de rechtse demonstranten nu onze leus van toen gebruiken: ‘Wij zijn het volk’. Ze zijn het volk helemaal niet.”

De politie weet de orde later op de avond niet te bewaren. Er ontstaan vechtpartijtjes, er vallen zes gewonden en neonazi’s brengen in het zicht van de politie openlijk de Hitlergroet, een strafbaar feit in Duitsland.

Dit artikel is op 28 augustus 2018 om 08.30 uur aangevuld.

    • Juurd Eijsvoogel