Recensie

Rauwe straatdans en zinsbegoochelend hightech-theater op Noorderzon

Het Noorderzon Festival voor Performing Arts in Groningen brengt teksttoneel, virtueel theater en urban dance samen. Een spannende mix op deze 28ste editie.

Mirages & Miracles door de Franse multimediakunstenaars Adrien M & Claire B.

„Er was eens een huis....”: zo begint het blauwe sprookjesboek uit de kindertijd van de Iraanse toneelschrijver Nassim Soleimanpour (1981). Jarenlang mocht de controversiële auteur zijn geboorteland niet verlaten. Nu wel, hij woont in Berlijn. Om in het isolement toch de schoonheid van zijn taal, het Farsi, bekend te maken stuurde hij toneelteksten rond. Dat lukte wonderwel. Wereldwijd wordt hij opgevoerd. Het openingsweekeinde van het Noorderzon Performing Arts Festival, dat gevoel heeft voor grensverleggend theater, brengt zijn nieuwste stuk Nassim in een tent in het Noorderplantsoen in Groningen.

Soleimanpour stelt een voorwaarde aan de spelers: onvoorbereid betreden ze de speelvloer. Toneelmeester Soleimanpour slaat zelf de bladzijden om met tekst en regieaanwijzingen, die ook op een scherm verschijnen. De acteur leest vervolgens voor, speelt een beetje toneel, de toeschouwers lezen mee als een karaoke voor theater.

Veel vrijheid krijgen de acteurs niet. Lotte Dunselman, die op de openingsavond optrad, zocht naar improvisatie en vrijheid, maar de schrijver was streng, ook als hij toeschouwers uitnodigde mee te doen met zijn zoektocht naar sprookjes die gaan over een huis en een moeder, over een plek in de wereld.

Dunselman belde zelfs met Nassims moeder in Iran, waarbij zij de woorden in het Farsi voorlas, precies wat de auteur wil bereiken: taal overschrijdt grenzen. Soleimanpours werk, waaronder het ook in Nederland gespeelde White Rabbit, Red Rabbit (2010), is een festivalhit in Edinburgh, Melbourne, New York. Terecht. Toeschouwers worden acteurs in zijn theater.

Dat geldt ook voor een volledig andere uitvoering op Noorderzon, Mirages & Miracles door de Franse multimediakunstenaars Adrien M & Claire B. De toeschouwer schept zelf, dankzij een virtualrealitybril, een magisch universum. Als je je handen laat zweven boven een witte glazen toverbol, komen lichtende pixels tevoorschijn die als een vlucht spreeuwen zijn, een school vissen of meteorenzwerm.

Op de bijbehorende expositie houden toeschouwers een iPad voor een stel stenen en op het scherm verschijnen beelden van dansers over die stenen, dansende sneeuwvlokken of rietpluimen, die uit de stenen tevoorschijn komen. De stenen worden levend. Het is hightech-theater, maar beslist niet emotieloos. De zinsbegoocheling is zo echt dat je de neiging hebt je hand uit te steken om dit alles aan te raken. Maar het bestaat niet in onze werkelijkheid.

Na dit subtiele spel met taal en pixels is de Braziliaanse urban dance van Bruno Beltrão & Grupo de Rua rauw, heftig en aards. Inoah heet de uitvoering voor tien dansers, begeleid door dreigende elektronische muziek. Er schuilt een verhaal achter: de dansers pogen met hun hiphop en breakdance het corrupte straatleven te ontvluchten.

Beltrão en zijn dansers zoeken naar vrijheid in een claustrofobische wereld. Na een aarzelend begin ontwikkelt de performance zich met krachtige symbolen en kun je als toeschouwer het verhaal van de voorstelling makkelijk lezen. Dat gebeurt niet vaak in de veeleer abstracte stijl van hiphop en urban dance. De performers maken razendsnelle headspins, gevangen in een bundel licht. Op de mooiste momenten lijken ze gewichtloos.

Als de ene danser met sierlijke lijnen kwetsbaarheid laat zien, sleept een groep andere dansers hem mee in een hard, explosief bewegingsspel. Het tiendaagse Noorderzon Festival in en rondom het Noorderplantsoen laat de toeschouwer kennismaken met de theatrale betekenis van een blauw sprookjesboek, van rauwe straatdans en van technisch vernuft. Die combinatie is rijk en spannend.

Noorderzon. Groningen, t/m 2/9.
    • Kester Freriks