Ieren willen meer dan woorden van paus Franciscus

Schandalen katholieke kerk Paus Franciscus vroeg vergiffenis voor het misbruik en de verdoezeling daarvan door de Ierse kerk. Slachtoffers hoopten op een hardere interventie.

Een vrouw bij de plek bij het katholieke opvanghuis waar honderden dode baby's zijn gevonden Foto Reuters / Dylan Martinez

„Als Jezus vandaag naar Dublin zou komen, waar zou hij dan naartoe gaan, denken jullie?” De omstanders moeten lachen als een man die zich Ian noemt, deze retorische vraag stelt. Hierheen natuurlijk, denken ze, naar het hoekje van Parnell Square naast de tuin die is gewijd aan Ierse vrijheidsstrijders. Waar mensen borden omhooghouden als „De kerk is een criminele organisatie’’ of „Waarheid recht en liefde”.

Het bezoek van paus Franciscus aan Ierland is zondagmiddag op twee manieren afgesloten. In een mis in een groot park vijf kilometer verderop in Dublin vroeg de paus ten overstaan van tienduizenden gelovigen vergiffenis. Voor „het misbruik in Ierland, misbruik van macht en geweten, en seksueel misbruik begaan door mensen met verantwoordelijkheid in de kerk”. En voor „sommige leden van de kerkelijke hiërarchie die deze pijnlijke situaties niet aanpakten en stil bleven”.

Solidariteit te tonen

Precies op hetzelfde moment waren enkele duizenden mensen op Parnell Square bijeen om hun solidariteit te tonen met de slachtoffers van dat misbruik. „Het zijn een stelletje hypocrieten, die bisschoppen die nu met de paus op het podium staan”, zegt Ann Hammond. „Voor mij gaan die halve ayatollahs allemaal de cel in. Zeker, ik ben nog katholiek, ik bid, steek kaarsjes aan. Maar in déze kerk wil ik niet meer.”

In tegenstelling tot Johannes Paulus II, die in 1979 als een popheld werd onthaald, kwam paus Franciscus als een man die iets heeft uit te leggen.

Wat de paus allemaal heeft uit te leggen

Toen Johannes Paulus in het Mariaheiligdom in het dorpje Knock was, trok hij 400.000 mensen. Voor de komst van Franciscus waren daar zondagmorgen 45.000 plaatsen gereserveerd, en nog bleven er in het druiligere weer veel stoelen leeg.

Duizenden Ierse jongens en meisjes zijn verkracht, aangerand, mishandeld, uitgebuit door geestelijken – meer dan 14.5000 mensen hebben zich als slachtoffer gemeld. Ongehuwde vrouwen die zwanger werden, moesten hun kinderen afstaan en onder mensonterende omstandigheden werken voor religieuze ordes, vaak in de beruchte wasserijen (zoals die ook in Nederland bestonden). De Ierse bisschoppen wisten ervan, maar ze plaatsten de betrokken priesters elders en verzwegen de nonnenterreur. Pas toen er niets meer te ontkennen viel, zijn ze gaan samenwerken met de politie. Ook het Vaticaan heeft jarenlang en systematisch onderzoek hiernaar tegengehouden of tegengewerkt.

In de Ierse stad Tuam is een massagraf met honderden baby’s gevonden

Rol in ieder publiek optreden

Deze schandalen speelden een rol in ieder publiek optreden van de paus afgelopen weekeinde. In zijn woorden was Franciscus duidelijk. Hij hekelde de „weerzinwekkende misdaden” van geestelijken. Sprak van „een open wond”, zei dat hij dat de katholieke kerk van „deze plaag” wil bevrijden, en vertelde dat hij „pijn en schaamte” voelt voor het „verraad” van kerkbestuurders die decennia lang de andere kant opkeken. Hij sprak over „kinderen die van hun onschuld zijn beroofd’’. Veel harder kan je het niet krijgen.

„Die uitspraken zijn belangrijk, maar hij moet ook wat dóén”, zegt Yvonne Desmond bij Parnell Square. „Hij moet ervoor zorgen dat priesters die jongens of meisjes hebben misbruikt, worden overgedragen aan justitie. Hij moet de dossiers openbaar maken over de pedofiele priesters die zijn overgeplaatst om hen uit zicht te houden.” Een vriendin vult aan: „En de nonnen tot volledige openheid dwingen over wat er is gebeurd [in de opvanghuizen voor ongetrouwde moeders].” Soms werd er adoptie geregeld voor hun baby’s, maar er zijn ook heel veel gestorven. In het stadje Tuam is een massagraf met zo’n negenhonderd niet-geïdentificeerde lijken ontdekt.

Voor veel mensen blijft de opstelling van paus Franciscus een raadsel. Hij is sober, luistert meer dan dat hij veroordeelt, wil de kerk op een nieuwe weg zetten. Waarom reageert hij dan niet krachtiger in misbruikzaken? De Irish Times vroeg zich af: „Hoe kan iemand met zo’n warme, menselijke benadering aan de andere kant zo vreselijk het gevoel hiervoor missen? Hoe kan hij zo diep meevoelen met menselijk lijden en kennelijk zo machteloos zijn om de dingen te doen die daar een einde aan zouden maken?”

In Ierland, nog steeds een van de meest katholieke landen van Europa, zijn de schrijnendste misbruikverhalen aan het licht zijn gekomen. Maar het ging afgelopen weekeinde niet alleen om de Ierse kerk en de Ierse slachtoffers, maar ook om de opstelling van het Vaticaan in misbruikzaken in het algemeen. Franciscus’ bezoek kwam kort nadat een Amerikaans rapport nog eens liet zien hoe omvangrijk het misbruik is geweest. En terwijl hij zondagochtend naar het Mariaheiligdom in het dorpje Knock vloog, werd een explosieve brief bekend waarin een voormalige aartsbisschop zegt dat topkardinalen, en ook de paus zelf, de vorige maand uit zijn kardinaalschap ontheven Theodore McCarrick heeft beschermd.

Een gemiste kans

„Ook voor Amerikanen kan dit bezoek niet anders dan een teleurstelling zijn”, zegt Nuala Spainhower, een Ierse die na dertig jaar in de Verenigde Staten weer is teruggekomen, bij de manifestatie van slachtoffers. „Dit was voor de paus een uitgelezen kans een stap te zetten. Hij heeft dat niet gedaan.”

Volgens Tony Flannery was dat ook niet te verwachten. De 70-jarige priester heeft voortdurend ruzie met het Vaticaan omdat hij als medeoprichter van de Associatie van Katholieke Priesters pleit voor de vrouw in het ambt, gehuwde priesters en andere zaken waarvan ze in Rome niets willen weten. Hij had wel een kaartje gekocht voor de mis zondag in Dublin, vertelt hij aan de telefoon, maar was al bij voorbaat sceptisch over de mogelijkheid dat de komst van Franciscus een louterende werking zou hebben.

„Het Vaticaan heeft nooit zijn rol erkend in de verdoezeling”, zegt hij. „Ik denk dat dit nog zeker een generatie doorgaat, want we beginnen nog maar net te horen wat er in de kerk is gebeurd. Franciscus heeft wel een paar procedures opgezet om misbruik tegen te gaan en te straffen. Dat heeft enige zin, maar het belangrijkste is dat de kerk serieus moet kijken naar zijn opvattingen over seksualiteit en celibaat. En ik voorspel: dat zal niet gebeuren in Franciscus’ tijd.”

    • Marc Leijendekker