De politie bij een actie tegen drugscriminaliteit in Den Bommel, waar in een bedrijfspand chemicaliën werden gevonden.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

‘Het is zinvoller een drugslab te observeren dan op te rollen’

Drugs De onderzoekers van het rapport naar synthetische drugshandel in Nederland pleiten voor meer opsporingsbevoegdheden voor de politie.

Ze moesten zich geregeld „in de arm knijpen” tijdens hun onderzoek naar de omzet van de synthetische drugshandel (xtc, amfetamine) in Nederland. De vier onderzoekers van de Nederlandse politieacademie konden zelf ook nauwelijks geloven dat die uitkomt op 18,9 miljard euro, zoals de Volkskrant dit weekeinde bekendmaakte.

Natuurlijk gaat het om een schatting, zegt Edward van der Torre, lector aan de Politieacademie en één van de onderzoekers. Maar bij elke aanname is steeds de voorzichtigste schatting als uitgangspunt genomen. De werkelijke omzet is eerder hoger dan lager, verwachten de onderzoekers. Hun conclusie: Nederland heeft gefaald in de aanpak van drugscriminaliteit. Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) zei in een reactie dat het rapport een „heel erg akelige werkelijkheid” toont.

Lees ook: Productie crystal meth neemt in Nederland serieuze vormen aan

Wat maakt Nederland zo’n succesvolle producent van synthetische drugs?

Edward van der Torre: „De illegale economie profiteert van dezelfde voordelen als de legale economie: goede infrastructuur, de ligging. Maar ook de lage pakkans en de relatief lage straffen spelen een rol. Ik pleit niet voor de invoering van straffen zoals die in Australië en China voor drugshandel worden opgelegd, maar Nederland wordt wel aantrekkelijker doordat wij die niet hebben. Daarnaast was Nederland in het verleden steeds één van de laatsten met het verbieden van stoffen zoals amfetamine en xtc. Daardoor werd hier ervaring opgedaan en werden netwerken opgebouwd die na een verbod ondergronds bleven voortbestaan.”

Wie zijn die producenten?

„De politie heeft de klassieke Limburgse en Brabantse families wel in beeld. Dat zijn veelal kampers en volksbuurttypes. Zoals een officier ons vertelde: ‘Als ik de hond uitlaat, zie ik er geregeld eentje zitten met een potje bier voor z’n huis.’ Maar op de rest van de toplaag is minder zicht. Dat heeft te maken met de werkwijze van politie en justitie. Nu worden drugslaboratoria direct opgerold als ze worden gevonden. Dat dan een paar schlemielen worden opgepakt die het vuile werk doen, is voor de grote jongens een ingecalculeerd risico. Het is zinvoller zo’n lab te observeren, te kijken wie met wie contact heeft en wie financiert. Dat kan natuurlijk niet als zo’n lab direct gevaar oplevert voor omwonenden, maar dat is zeker niet altijd het geval.”

Lees ook: ‘Narcostaat’ Nederland groeit bijna ongehinderd

Jullie schrijven dat Turkse en Poolse betrokkenheid bij drugshandel onvoldoende in beeld lijkt.

„Het klopt dat Polen bezig zijn met een opmars in de drugshandel, al zitten ze meestal nog niet in de top. Maar in Polen wordt veel amfetamine geproduceerd, vaak met Nederlandse betrokkenheid of aansturing.

„Voor Turken geldt dat er van oudsher transportlijnen voor heroïne van Turkije naar Nederland waren. Die containers gaan al lang niet meer leeg terug naar Turkije. Wat we zien bij die Turkse handelaren is dat ze makkelijker dan de autochtone groepen de overstap naar de bovenwereld weten te maken. Ze beginnen met drugshandel en hebben enkele jaren later meerdere legale bedrijven waarin geld kan worden witgewassen.

Een woonwagenbewoner of volks type loopt niet zo makkelijk de raadszaal binnen, regelt vergunningen of maakt een afspraak met een wethouder. De autochtone families blijven vaak hun hele leven in de drugs en geven dat van generatie op generatie door.”

Overtreft de omvang van de synthetische drugshandel die van softdrugs?

„Dat is een hele belangrijke vraag. Je kunt de drugshandel niet aanpakken als je dat niet ook weet. Een deel van het succes van de synthetische drugshandel komt voort uit het feit dat Nederlandse handelaren betrouwbare leveranciers zijn gebleken van veel soorten drugs van topkwaliteit.”

Vier onderzoekers van de Politieacademie die pleiten voor meer investeringen in de politie. Het omgekeerde zou meer verbazen.

„Het is zeker niet zo dat wij binnen de politie alleen maar vrienden maken met dit rapport. Wij pleiten voor de harde hand, serieuze recherche en bijzondere opsporingsmethoden zoals infiltratie en observatie. Er zijn binnen de politie in Nederland nog altijd stromingen die vinden dat de wijkagent je beste vriend moet zijn. Ook zijn investeringen nodig bij het Openbaar Ministerie en de FIOD en moet het drugsgebruik omlaag.”

Bijzondere opsporingsmiddelen mogen worden gebruikt.

„Ja, maar weet jij hoeveel formulieren je daarvoor in moet vullen en wie er allemaal toestemming moeten geven? We hebben meer nodig als we een deuk in een pakje boter willen slaan.”

    • Merel Thie