‘Wat vindt de paus van die dode baby’s?’

Pausbezoek Ierland In het Ierse Tuam is een massagraf met honderden baby’s. Actiegroepen zijn teleurgesteld over het bezoek van de paus.

Babyschoenen hangen op Sean McDermott Street in Dublin aan een hek ter nagedachtenis van de kinderen die omkwamen in de katholieke opvanghuizen. Foto Brian Lawless/AP

Kom je voor de dode baby’s?” Nieuwsgierig komt Alisha – negen jaar, roze trainingsjack en lange blonde vlecht – aangestept over de speelplaats. „Dan moet je daar zijn, in die hoek.”

Ze wijst naar een grasveldje tussen de nieuwbouwhuizen, langs een muur in wat vroeger de tuin van een katholiek opvanghuis voor zwangere vrouwen was. The Home heette het, tussen 1926 en 1961 gerund door de Zusters van Bon Secours (Frans voor: goede hulp). Ongetrouwd zwangere vrouwen werden hierheen gestuurd om te bevallen en moesten daarna hun kinderen afstaan.

Lees ook: Aan de vooravond van een emotioneel bezoek heeft paus Franciscus harde woorden voor wie de andere kant op heeft gekeken. Critici willen na die woorden ook daden

Een aantal van die baby’s is geadopteerd. Heel veel anderen hebben het niet gered, omdat er slecht voor hen werd gezorgd. En onder dit grasveldje, aan de rand van het stadje Tuam in West-Ierland, liggen waarschijnlijk honderden baby’s en jonge kinderen in een anoniem massagraf.

Vlak nadat paus Franciscus zaterdag in Dublin was geland, sprak minister van Jeugdzaken Katherine Zappone hem hierover aan. Dat de paus beloofde haar memo te bestuderen, was maandag de opening van de Irish Times. Haar woorden „echoën nog steeds in mijn hart”, had Franciscus zondag gezegd.

Op de vlucht terug naar Rome zei hij zelfs dat het nieuws voor hem was dat tienduizenden ‘gevallen’ vrouwen onder erbarmelijke omstandigheden in door nonnen gerunde wasserijen moesten werken en hun kinderen hadden moeten afstaan. „Ik had nooit gehoord van deze moeders”, zei de paus. Hij zei dat hij de zaak verder zou uitzoeken.

Deze reactie roept herinneringen op aan Chili. In januari verdedigde de paus daar een pedofiele bisschop. Na verontwaardigde reacties kwam hij daar later op terug. Hij stuurde twee vertrouwelingen op onderzoek en dwong, toen hij beter geïnformeerd was, de bisschoppen collectief hun ontslag aan te bieden.

Geen geheim

‘Tuam’ was geen geheim. In 1975 hadden spelende kinderen een aantal skeletten ontdekt in een ruimte onder een blok beton, maar die ruimte was snel weer gedicht. Een vasthoudende lokale historica concludeerde in 2012 na jaren van naspeuringen dat er honderden lijkjes moeten liggen. Dat leidde tot meer onderzoek en de bevestiging dat er willekeurig door elkaar heen schedels en botten van kinderen van een paar weken tot drie jaar liggen. Nog steeds is er geen besluit genomen wat er met het stuk grond moet gebeuren, een ander teken van de Ierse worsteling met het verleden. Alles opgraven en dna-onderzoek doen? Een monument maken? Maar één ding is duidelijk geworden, ook uit andere rapporten: de nonnen zorgden in de regel bijzonder slecht voor kinderen van ongehuwde moeders.

Alisha wijst steppend over de stenige speelplaats de weg, langs de wip en de skatebaan. Op grote lakens die zijn gespannen over het hek dat het grasveld afschermt, zijn de namen geschreven van kinderen die in The Home zijn overleden, maar van wie geen graf is gevonden. Mary King, 5 maanden. Eileen Conry, één jaar. Mary Keane, drie weken. John Neary, zeven maanden. En zo gaat het lange rijen door, laken na laken.

‘Tuam’ is een van de inktzwarte bladzijdes in de geschiedenis van de Ierse katholieke kerk. „Deze kinderen hadden geen kans”, zegt een Ierse vrouw die met vrienden naar deze schandplek komt kijken. „Hun moeders dachten dat er goed voor hen werd gezorgd.” Nadat ze hun kind hadden moeten afstaan, moesten ze als schadevergoeding nog zeker een jaar voor de nonnen werken.

Er waren meer van dergelijke huizen, beheerd door zes religieuze ordes. Een actiegroep van mensen die in zo’n moeder-en-kindhuis hebben gezeten, schat dat in Ierland 100.000 alleenstaande moeders werden gescheiden van hun baby’s en dat 6.000 baby’s zijn gestorven in huizen als The Home.

Lees ook: Op bezoek in Ierland heeft de paus veel uit te leggen

Twee mensen die in zo’n tehuis zijn geboren, zaten bij de acht slachtoffers van misbruik die zaterdag anderhalf uur met de paus hebben gesproken. We moesten de paus een spoedcursus hierover geven, vertelde Paul Redmond na afloop aan de Ierse radio. De paus was „geschokt” toen zijn collega „aan hem uitlegde dat de Ierse nonnen die de moeder-en-babyhuizen beheerden, enorme druk op de vrouwen legden om hun kinderen niet meer op te sporen nadat ze hen hadden verloren en dat ze hun allerlei leugens vertelden, dat het doodzonde was, dat ze in de hel zouden branden.”

Franciscus „had geen idee”, zei Redmond – die ook nog vertelde dat de paus de Spaanse term caca gebruikte voor pogingen van het Vaticaan om het seksuele misbruik door geestelijken geheim te houden.

Nadat het schandaal in 2012 aan het licht kwam, in het zog van alle andere schandalen, weten alle Ieren het wel. Sommigen wisten al eerder iets. De moeder van Alisha, die niet met haar naam in de krant wil, vertelt over de heg langs de speelplaats dat veel mensen in Tuam wel wisten dat er iets niet in orde was, maar dat er simpelweg niet over werd gepraat. „Dat was de macht van de kerk.”

Zondag vroeg Franciscus tijdens de mis in Dublin om „vergiffenis wegens al die alleenstaande moeders tegen wie werd gezegd dat het een doodzonde zou zijn om de kinderen te zoeken van wie ze waren gescheiden”. Tegelijkertijd werd hier bij dit grasveldje in Tuam, 200 kilometer naar het westen, een kleine bijeenkomst gehouden. Uit de archieven zijn 796 namen opgedoken van kinderen die in het tehuis zijn gestorven maar van wie geen graf is. Een voor een werden die namen opgelezen. Als 796 oproepen om alle skeletten op te graven, dna-onderzoek te doen om de doden te identificeren, en ieder dan een eigen graf te geven.

Correctie (31 augustus 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de Sean McDermott Street in het fotobijschrift gesitueerd in Tuam. De straat ligt in Dublin. Dit is hierboven aangepast.

    • Marc Leijendekker