Wraakgevoelens beheersen Australische politiek

Analyse

Voor de vijfde keer in acht jaar tijd krijgt Australië een nieuwe premier. De bevolking is intussen doodziek van de politieke spelletjes.

Scott Morrison, de nieuwe Australische premier, op weg naar een partijbijeenkomst van de Liberal Party. Sam Mooy/EPA

Is Australië wereldkampioen premier afzetten? Daar lijkt het wel op nu er opnieuw een minister-president aan de kant wordt geschoven. Malcolm Turnbull is de vijfde premier in acht jaar tijd die wordt afgezet.

Met een somber gezicht stond Turnbull vrijdag de pers te woord. Over emoties wilde hij het niet hebben. „Die zet je opzij in deze baan, alleen het belang van de 25 miljoen Australiërs telt.” Eerder deze week gaf hij zich minder gemakkelijk gewonnen toen er al aan zijn stoelpoten werd gezaagd. Voor de tweede maal in zijn carrière werd hij door zijn partijgenoten weggestemd als leider van de conservatieve partij. Partijgenoot Scott Morrison is vrijdag beëdigd als nieuwe premier.

Turnbull staat bekend als gematigd politicus, veel te links voor de oerconservatieve krachten binnen zijn partij. De afgelopen jaren had die conservatieve vleugel voortdurend kritiek op zijn beleid. Deze week barstte de bom toen Turnbull voorstelde klimaatdoelen in de wet te verankeren.

Australische premiers worden niet gekozen door het volk, maar door hun collega’s. Stemmers kiezen een vertegenwoordiger voor hun district en de gekozen parlementariërs kiezen uit hun midden een nieuwe leider. Als de caucus geen vertrouwen meer heeft in de leider, kan een vertrouwensstem worden aangevraagd. Als de minister-president die verliest, moet hij dezelfde dag nog zijn kantoor verlaten.

Het is voortdurend raak

In 1971 gebeurde dat voor de eerst en het duurde twintig jaar voor de tweede minister-president het veld moest ruimen. Sinds 2010 is het voortdurend raak. In Australië moeten leiders vaker voor hun partijgenoten vrezen dan voor de oppositie.

Vaak is de strijd om het leiderschap het gevolg van aanhoudend slechte peilingen. Elke drie jaar moeten verkiezingen worden gehouden, maar het staat de regerende partij vrij ze op elk willekeurig moment uit te roepen.

Wraak is een andere belangrijke factor voor de politieke verschuivingen. Nadat Julia Gillard in 2010 haar Labor-leider Kevin Rudd had onttroond, volgden er drie lange jaren waarin hij met alles en iedereen samenspande om de macht te heroveren – met succes.

Tegenvallende peilingen

Ook bij de Liberal Party spelen persoonlijke wraakgevoelens een belangrijke rol. Het is niet toevallig dat voormalig minister-president Tony Abbott wordt gezien als een van de architecten achter de val van Turnbull. In 2015 had de partij, na een lange serie tegenvallende peilingen, geen geduld meer met Abbott als leider. Turnbull werd toen op het schild gehesen.

Een jaar later won Turnbull nipt de verkiezingen. Sinds die tijd regeerde hij met een meerderheid van één zetel. Die flinterdunne marge maakte Turnbull de speelbal van de rechtervleugel van zijn partij. Mede door hun voortdurende interventies voerde Turnbull een zwalkend beleid.

Australische kiezers zijn intussen doodziek van de politieke spelletjes. De reacties zijn woedend en met verkiezingen op komst is het de vraag waarom de conservatieve vleugel de zaak op het spits dreef. „Het lijkt alsof die oerconservatieven niet snappen wat de spelregels zijn om te blijven regeren”, zegt Stewart Jackson van de Sydney University. Hij verwacht niet dat de partij snel weer een eenheid zal zijn, evemin dat de Liberal Party de komende verkiezingen zal winnen.

Die verkiezingen kunnen snel worden uitgeroepen. Turnbull verlaat de politiek, dus moet een nieuwe vertegenwoordiger worden gekozen voor zijn district. Zolang er nog geen vervanger is, hebben de conservatieven geen meerderheid in het parlement. Dat maakt ze kwetsbaar. Met dank aan Turnbull. Over wraak gesproken.

    • Robert Portier