Opinie

    • Michel Kerres

Trump-Erdogan: van fistbump naar kaakslag in vier weken

De Turkse president heeft met zijn solokoers zijn economie al een tik verkocht. Verzwakt hij op den duur ook de NAVO, vraagt Michel Kerres zich af.

De presidenten Trump en Erdogan op de NAVO-top in Brussel afgelopen juli. Foto Kevin Lamarque/Reuters

Op de NAVO-top in juli leken het nog beste maatjes. De Amerikaanse president Trump en de Turkse president Erdogan liepen er keuvelend rond en tijdens een vergadering over defensie-uitgaven noemde Trump Turkije een voorbeeld. Hij bezegelde het compliment voor Erdogan naar verluidt met een fistbump.

Een maand later is het al weer hommeles op de as Washington-Ankara. De weigering van de Turkse regering de Amerikaanse dominee Andrew Brunson, verdacht van sympathieën met Erdogan-tegenstander Fethullah Gülen, vrij te laten, beantwoordde Trump met economische sancties. De Turkse lira, door onmogelijk Turks beleid toch al behoorlijk verzwakt, schoof onderuit.

Van fistbumb naar kaakslag in vier weken. Zo snel kan het gaan in een mannenvriendschap. Erdogan neemt graag wat afstand van het Westen in de hoop dat een neutrale positie politiek gewin oplevert. Maar Trump provoceren is niet zonder risico.

Trump grijpt namelijk graag naar sancties om zijn wil op te leggen – zelfs als het gaat om een verhoudingsgewijs kleine kwestie. The Washington Post turfde dat de VS vorig jaar sancties oplegden aan bijna 1.000 personen en instellingen, drie keer zoveel als jaarlijks onder Obama.

Trumps aanpak is simpel: praten helpt niet, financiële straf wel. Als leider van een economische wereldmacht lijkt dat ook een voor de hand liggende strategie: als de VS maatregelen nemen is de kans dat het pijn doet vrij groot. Of het op den duur effectief is, moet blijken. Sancties leiden niet altijd tot de gewenste uitkomst: volgens één studie naar 200 sancties waren er maar 16 effectief. Bovendien hebben sancties soms akelige bijverschijnselen, zoals schade voor het eigen bedrijfsleven of voor bondgenoten.

Economische straf creëert ook kansen voor anderen. De Nikkei Asian Review meldde deze week dat China Turkije „ te hulp schiet” met 3,6 miljard dollar voor de financiering van infrastructuur. De twee landen waren al wat langer in gesprek, maar de Chinese steun komt dezer dagen zeer gelegen voor Erdogan.

Ondanks Trumps compliment is de relatie tussen de VS en Turkije al langer verre van optimaal. In de Syrische oorlog lagen Ankara en Washington overhoop over de rol van de Koerden en in de NAVO is de geplande Turkse aanschaf van het Russische luchtafweersysteem S-400 verkeerd gevallen. „We zien met zorg dat Erdogan afdrijft naar Rusland”, zei Trumps NAVO-ambassadeur Kay Bailey Hutchison. Als ‘straf’ overweegt het Congres nu de levering van twee F35-gevechtsvliegtuigen uit te stellen.

Erdogan heeft met zijn solokoers zijn economie al een tik verkocht, verzwakt hij op den duur ook de NAVO? Openlijke conflicten tussen twee belangrijke bondgenoten zijn niet goed voor de cohesie en Russisch wapentuig is een serieus probleem, maar de NAVO heeft al vaker rimpels met Turkije moeten gladstrijken. Het belang van Turkije als bewaker van de NAVO-oostflank, troepenleverancier en opslagplaats voor Amerikaans materieel is nu eenmaal groot. Erdogan weet dat natuurlijk en benut zijn speelruimte.

Provocaties kunnen voor Erdogan op korte termijn politiek gewin opleveren, op de lange termijn heeft ook Turkije belang bij militaire samenwerking met de VS. Eens kijken wie na fistbump en kaakslag het eerst met de ogen knippert – Erdogan kan enorm te keer gaan, maar keert soms ook op zijn schreden terug. Kan wel even duren.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.
    • Michel Kerres