Opinie

    • Wilfred Takken

Loopt Sacha Baron Cohen nog synchroon met de tijdgeest?

Zap Het veelbesproken programma ‘Who is America?’ van Sacha Baron Cohen is nu voor het eerst in Nederland te zien. Het is bij vlagen hilarisch, maar heeft twee problemen.

Oud-vicepresident Dick Cheney met Erran Morad (Sacha Baron Cohen) in Who is America? (VPRO)

Het ergste wat een kunstenaar kan overkomen is dat hij lang voor zijn pensioen uit de mode raakt. Dat overkwam filmregisseur Billy Wilder, zo blijkt uit de Duitse documentaire Never be Boring: Billy Wilder (NPO 2). Filmmuseum Eye toont deze zomer een retrospectief van zijn werk.

Wilder (1906-2002) was de man die de duistere kant van Amerika toonde verpakt in luchtige komedies, die de machtige censuur tartte met zijn verdekte toespelingen. De cultuurrevolutie van de jaren zestig blies de censuur op en vroeg juist om expliciete cineasten met een grovere kwast. Na het succes van Some Like it Hot en The Apartment raakte Wilder uit de tijd.

Wilder maakte zijn laatste film in 1981 en moest toen nog twintig jaar doorleven. Hij legde zich er niet bij neer en hij bleef doorwerken aan scripts, in de illusie dat de wereld nog op hem zat te wachten. Hij werd net als de oude actrice in Sunset Boulevard, concludeert de documentaire.

De Britse komiek Sacha Baron Cohen is ook een buitenstaander die Amerikanen hun duistere kant laat zien. En nu zijn nieuwe satirische serie Who is America? uit is, kun je je afvragen: loopt Baron Cohen nog wel synchroon met de tijdgeest?

Lees ook: Sacha Baron Cohen is de satire voorbij

De serie werd al druk besproken toen hij juli in de VS begon, maar is nu voor het eerst in Nederland te zien. In september komt hij pas op tv. Maar sinds vorige week verschijnt er iedere donderdag al een aflevering op de online videodienst NPO Start Plus. Daar heeft de omroep gek genoeg geen ruchtbaarheid aan gegeven.

Baron Cohen (Borat, Ali G) maakt typetjes die hij loslaat op nietsvermoedende burgers. Door schandalig dingen te zeggen verleidt hij ze om mee te praten en zo zichzelf voor schut te zetten. In Who is America? zijn dat voornamelijk Republikeinen. De meeste aandacht krijgt zijn type Erran Morad, een Israëlische anti-terrorisme-expert. Die laat Republikeinen meedoen met een campagne voor het bewapenen van kleuters op school.

Politicus moest aftreden

Ook sterk is oud-vicepresident Dick Cheney die vrolijk meekeuvelt over martelen, en die een waterboardset signeert. De politicus Jason Spencer uit Georgia moest aftreden door de show. In een anti-terrorisme-cursus schreeuwt hij herhaaldelijk het N-woord, en hij duwt zijn blote billen tegen Morad aan.

Het typisch Britse embarrasment is een belangrijk onderdeel. Veel slachtoffers staan er niet per se slecht op, soms zelfs sympathiek, omdat je meevoelt met hun ongemak. Zoals het Republikeinse echtpaar dat een doorgeschoten progressief typetje op bezoek krijgt. Als hij vertelt over zijn dochter die vrij mag menstrueren op de vlag, of over zijn echtgenote die een relatie met een dolfijn heeft, kun je alleen maar respect voor hen hebben.

Het programma krijgt in de VS veel aandacht, maar heeft niet veel kijkers. Het is geestig, bij vlagen hilarisch, maar heeft twee problemen. Ten eerste dat Republikeinen uit zichzelf al de hele tijd schandalige dingen roepen. Daar kan satire niet tegenop. Vanaf de andere kant is onder Democraten het Trump-bashen al zo algemeen geworden, dat Baron Cohen daar weinig aan kan toevoegen.

Ten tweede gaat Who is America? over de Amerikaanse polarisatie, maar is daarvoor te eenzijdig. Democraten worden niet onderuit gehaald. Er zitten wel Democraten in, maar die krijgen een domme alt-right-activist in een scootmobiel op bezoek. Zijn pro-Trump-gebazel kunnen ze eenvoudig wegzetten, zonder verlies van hun waardigheid.

    • Wilfred Takken