Waarom de witte boeren in Zuid-Afrika ineens op Trumps agenda staan

De Amerikaanse president twitterde donderdag over „het op grote schaal uitmoorden van boeren” dat volgens actievoerders plaatsvindt in Zuid-Afrika. De cijfers spreken dit tegen.

Hutten die zijn gebouwd tijdens een landinvasie op het terrein van een wijnboerderij in de regio Stellenbosch, in augustus dit jaar. Foto Nic Bothma/EPA

Voor een president die sinds zijn aantreden aanzienlijk minder belangstelling toonde voor het Afrikaanse continent dan al zijn voorgangers, was de timing opmerkelijk. Donderdagochtend vroeg – Zuid-Afrikaanse tijd – twitterde president Donald Trump over „het op grote schaal uitmoorden van boeren” en „het in beslag nemen van boerderijen en boerenland in Zuid-Afrika”. Hij zou zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo er met spoed naar laten kijken.

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump I have asked Secretary of State @SecPompeo to closely study the South Africa land and farm seizures and expropriations and the large scale killing of farmers. “South African Government is now seizing land from white farmers.” @TuckerCarlson @FoxNews

Waar kwamen die beschuldigingen ineens vandaan? De mythe van een ‘witte genocide’ op de witte boeren in Zuid-Afrika doet al jaren de ronde op extreemrechtse websites, zoals Stormfront. De beschuldigingen vinden ook een gewillig oor bij rechts-populistische partijen als de PVV in Nederland. De Australische minister Peter Dutton zei in maart dat de witte Zuid-Afrikaanse boeren „speciale aandacht” verdienen en zou kijken of ze recht hadden op een versneld visum, nadat Australische media over „een enorme toename van geweld tegen boeren” had bericht.

Die cijfers worden stellig tegengesproken door AgriSA, notabene een vakbond van witte boeren. Volgens cijfers die AgriSA in juni bekendmaakte is het aantal moorden op witte boeren in de afgelopen twintig jaar nog nooit zo laag geweest. Werden er in 1998 nog 153 boeren vermoord, vorig jaar was dat gemiddelde gehalveerd tot 74. Onder die slachtoffers waren niet alleen witte, ook zwarte boeren en zwarte knechten. Het Institute for Security Studies benadrukt dat de moorden op boeren slechts 0,3 procent uitmaken van de 19.000 moorden die vorig jaar werden gepleegd in Zuid-Afrika.

Volgens cijfers van een witte vakbond was het aantal moorden op witte boeren in de afgelopen 20 jaar nog nooit zo laag

Debat over landonteigening

Wat betreft het in beslag nemen van boerderijen was Trumps tweet ook bezijden de waarheid. De Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa maakte deze maand wel bekend dat hij de grondwet wil aanpassen die de onteigening van boerderijen zonder compensatie mogelijk moet maken. De regering is gefrustreerd over het feit dat 25 jaar na de apartheid nog ruim tweederde van het land in handen is van witte Zuid-Afrikanen, die minder dan 10 procent van de bevolking uitmaken.

President Ramaphosa benadrukte woensdag in het parlement dat hij tégen nationalisatie van land is en dat onteigeningen alleen bij hoge uitzondering een instrument mogen zijn.

Dus hoe kwamen de Zuid-Afrikaanse boeren terecht op het bureau van Trump? Trump vermeldde zelf zijn primaire bron in zijn tweet: Fox News. Presentator Tucker Carlson had woensdagavond op Fox gesproken over „het racisme” van de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa die „land wil afnemen van zijn eigen burgers zonder compensatie omdat ze de verkeerde huidskleur hebben”. De bron van die beschuldiging kwam in de uitzending aan het woord, Marian Tupy van het CATO Institute. „In een vrije en beschaafde samenleving pakken wij geen dingen van mensen af, op basis van hun huidskleur.”

Lees meer over landonteigening in Zuid-Afrika: Kaapse landinvasie leidt tot raciale spanningen

Actiegroep lobbyt in VS

Het CATO Institute, een libertarische denktank in Washington, werd afgelopen mei bezocht door de Zuid-Afrikaanse boerenactiegroep AfriForum. Voorzitter Kallie Kriel en lid Ernst Roets bezochten toen een aantal leden van het Amerikaanse Congres en gingen ook op de foto met Trumps nationale veiligheidsadviseur John Bolton, die ze toevallig tegenkwamen. „Ik denk zeker dat onze lobby een impact heeft gehad, omdat we met veel mensen hebben gesproken die contact hebben met president Trump en met veel denktanks, zoals het CATO-instituut”, verklaarde Roets donderdag. Roets publiceerde dit jaar een boek met de titel Kill the Boer, waarin hij schrijft over moorden op witte boeren.

Zijn actiegroep Afriforum ligt in Zuid-Afrika onder vuur omdat ze deze maand een lijst van 139 boerderijen bekendmaakte die door de regering onteigend zouden worden. De actiegroep moest daarna excuses aanbieden, omdat de lijst nepnieuws bleek te zijn. Voorzitter Kallie Kriel zei eerder in een radiointerview dat hij apartheid „geen misdaad tegen de menselijkheid” vond omdat geen sprake was geweest van massaslachtingen „zoals tijdens de holocaust of onder het communisme”.

Felle kritiek vanuit Zuid-Afrika

Afriforum werd in mei geïnterviewd door dezelfde Tucker Carlson van Fox News die gisteren Zuid-Afrika in zijn uitzending besprak. Het Amerikaanse CATO-instituut dat in die uitzending aan het woord kwam, was tijdens de apartheid fel tegenstander van economische sancties tegen het apartheidsregime.

In Zuid-Afrika kreeg de lobby van Afriforum bij het CATO-instituut en Amerikaanse Congresleden felle kritiek. De rector van de Witwatersrand Universiteit, Adam Habib, noemde Kriel en Roets zelfs „weerzinwekkende mensen”.

De tweet van Donald Trump werd donderdag met dezelfde weerzin ontvangen in Zuid-Afrika. De Zuid-Afrikaanse regering sprak in een reactie over een „eenzijdig perspectief dat alleen is bedoeld ons land te verdelen en ons herinnert aan ons koloniaal verleden”.

    • Bram Vermeulen