Historicus Hermann von der Dunk (89) overleden

Von der Dunk was emeritus hoogleraar Contemporaine geschiedenis en schreef een groot aantal boeken.

Historicus Hermann von der Dunk is op 89-jarige leeftijd overleden. foto Merlijn Doomernik

Historicus H.W. (Hermann) von der Dunk is overleden. Dat bevestigen zijn zoons donderdag tegenover de NOS. Von der Dunk was emeritus hoogleraar Contemporaine geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij publiceerde in wetenschappelijke tijdschriften, schreef artikelen in dag-en weekbladen en publiceerde een groot aantal boeken.

De historicus werd in 1928 geboren in het Duitse Bonn en vluchtte in 1937 met zijn ouders naar Nederland. Von der Dunk promoveerde in 1966 op een proefschrift over Duits-Belgische relaties in de 19e eeuw. In 1967 werd hij hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

Lees ook dit interview met Von der Dunk uit 2017: Is de vergelijking tussen Trump en Hitler terecht?

Von der Dunk stond bekend als erudiet verteller. Tijdens zijn colleges rekende hij op flamboyante wijze af met het beeld van de stoffige historicus. Zo imiteerde hij volgens zijn studenten op goede wijze de Duitse keizer Wilhelm II en vertelde meeslepend over zijn vak.

Emeritaat

Hij ging in 1990 vervroegd met emeritaat. Hij voelde zich niet langer thuis op de universiteit, vertelde hij in een interview met NRC. Hij zette zich af tegen de bureaucratisering van de universiteit. Er waren teveel regels, vond hij. “Wetenschappers worden opgehitst om elkaar te controleren. Ze worden tegen elkaar uitgespeeld, hoe collegiaal je ook bent. De vrijheid wordt op allerlei manieren aan banden gelegd.”

Bij zijn afscheid aan de universiteit was van Von der Dunk kritisch op zijn collega’s. Hij vond dat historici teveel keken naar kleine theoretische probleempjes. “Ze schrijven voor elkaar. De grote synthese voor het publiek ontbreekt,” zei hij in 1990. “Historici geven geen beeld meer dat het grote publiek aanspreekt, maar de geïnteresseerde lezer verlangt daar wel naar.”

Schrijven

Na zijn emeritaat ging hij steeds meer schrijven. In 2008 publiceerde hij zijn jeugdherinneringen in het boek Terugblik bij strijklicht en over zijn studentenjaren schreef hij het boek Voordat de voegen kraakten. In deze boeken gingen zijn eigen herinneringen over in een historische reconstructie van het tijdperk.

Lees dit interview uit 2016: ‘Brexit en de kloof tussen arm en rijk: revolutie is denkbaar’

“Zodra de historicus beschrijft wat hij persoonlijk heeft meegemaakt, wordt hij in onze ogen minder historicus dan autobiograaf, reporter, getuige, partijgenoot”, schreef hij in 2007 in zijn boek In het huis van de herinnering. In dit boek onderzocht hij de werking van het geheugen en de invloed daarvan op de geschiedschrijving. “Wij kleuren en vervormen onze herinneringen door ze te vertalen in woorden en beelden”, zei hij tegen NRC. Hij vond het “veel boeiender” om uit te vinden “waarom mensen in een bepaalde tijd de dingen zo zagen”.

“Een middeleeuwer schreef zijn autobiografie vooral om te tonen hoezeer hij zich bewust was van zijn zonden [...]. Een Renaissanceschrijver presenteerde zichzelf juist als lichtend, louterend voorbeeld voor anderen.”

Zijn laatste boek De wereld als getal en andere broze zekerheden verscheen in 2016. Hierin hekelde hij de macht van het getal in de westerse consumptiemaatschappij. Hij constateerde dat de hele westerse wereld in het teken staat van succes “waarmee dan altijd economisch of getalsmatig succes wordt bedoeld”. Hij noemde dit een zorgelijke ontwikkeling. “Dit heeft het feit dat ieder mens naast materiële ook andere waarden nodig heeft, volkomen verdrongen.”

Historische vergelijking

De historicus mengde zich ook de laatste jaren nog in het publiek debat. Vorig jaar interviewde NRC hem nog over de vergelijking tussen de jaren dertig van de vorige eeuw en de opkomst van Trump. Hoewel er veel verschillen waren, zag Von der Dunk één overeenkomst. “Zoals Hitler telkens werd onderschat, zo wordt ook van Trump steeds gezegd dat het wel zal meevallen, dat hij zal bedaren, dat de soep niet zo heet wordt gegeten als hij is opgediend. Maar Trump is meteen begonnen zijn radicale beloften te realiseren.”

Of je wel een vergelijking mag maken tussen de jaren dertig en nu? “De vergelijking is het begin van alle onderzoek”, zei hij. “Zonder vergelijking zie je geen verschillen. En het zijn de verschillen die de doorslag geven bij de verdere ontwikkeling van de geschiedenis.”

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Von der Dunk een goede imitatie deed van Willem II. Dit was niet correct want het ging over de de Duitse keizer Wilhelm II. Dit is inmiddels aangepast.

    • Belia Heilbron