Economische hervormingen van Saoedische kroonprins lopen vast

Saoedi-Arabië

De jonge Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman wilde de economie vernieuwen. Maar daar loopt het intussen niet zo lekker mee.

Hessah Alajaji rijdt naar een diner in Riad, op 24 juni, een paar uur voordat het verbod op autorijden voor vrouwen in Saoedi-Arabië was beëindigd. Foto Tasneem Alsultan/The New York Times/HH

De ambitieuze modernisering van Saoedi-Arabië, die nog maar twee jaar geleden door kroonprins Mohammed bin Salman met veel fanfare werd aangekondigd, lijkt al in een vroeg stadium knarsend en piepend te zijn vastgelopen.

Een dag nadat naar buiten kwam dat de Saoedische openbaar aanklager de doodstraf had geëist tegen een vrouwelijke, geweldloze burgerrechtenactivist – een primeur die het koninkrijk op veel kritiek uit het buitenland kwam te staan – werd woensdag duidelijk dat de gedeeltelijke privatisering van het gigantische staatsoliebedrijf Saudi Aramco voorlopig is afgeblazen. Het lijkt een nieuwe nagel aan de doodskist van het Saoedische hervormingsprogramma.

Weliswaar ontkende de Saoedische regering donderdag berichten van het persbureau Reuters dat de beursgang van de baan is maar vrijwel niemand in oliekringen denkt nog dat deze binnen afzienbare tijd gaat plaatsvinden. Het feit dat de Aramco-teams die de beursgang moesten voorbereiden al sinds juni op non-actief staan, is in dit opzicht veelzeggend.

Lees ook de column van Carolien Roelants: Vraag: overleeft Saoedi-Arabië de roekeloze kroonprins?

Minder afhankelijk van olie

Die privatisering vormde juist een hoeksteen van het moderniseringsprogramma Vision 2030 van MbS, zoals de machtige kroonprins in eigen land dikwijls wordt genoemd. Met de inkomsten van de privatisering van vijf procent van Aramco – begroot op zo’n honderd miljard dollar – hoopte hij de Saoedische economie minder afhankelijk te maken van olie. Het geld zou deels geïnvesteerd worden in spectaculaire infrastructuurprojecten, zoals de nieuw te bouwen futuristische stad NEOM en toeristische centra aan de Rode Zee. Hierbij zou volop ruimte worden gegund aan de particuliere sector. MbS hoopte er bovendien in het bijzonder buitenlandse investeerders voor aan te trekken.

Maar de kroonprins en zijn entourage schrikken er bij nader inzien toch voor terug het bedrijf deels in handen te geven van buitenlandse investeerders, ook al zou het volgens plan nog maar om 5 procent van het bedrijf zijn gegaan. De vrees dat Aramco daardoor op bij voorbeeld de beurzen van New York of Londen aan hogere transparantie-eisen zou moeten voldoen dan de koninklijke familie lief was speelde daarin een belangrijke rol, meldde het Britse weekblad The Economist donderdag. Ook speelde mee dat de privatisering vermoedelijk minder zou opbrengen dan de kroonprins zelf had voorspeld.

Met de Saoedische economie loopt het intussen niet lekker. De gedroomde buitenlandse investeerders blijven weg. Dat de kroonprins vorig jaar een groot aantal Saoedische zakenlieden zonder vorm van proces liet oppakken en onder druk zette om „wegens corruptie” een deel van hun fortuin aan de staat af te staan, zal hun animo niet hebben vergroot. De buitenlandse investeringen liepen in 2017 al scherp terug en daarin tekent zich nog geen kentering af. De werkloosheid stijgt intussen, de werkloosheid onder jongeren is zelfs nog nooit zo hoog geweest. Het enige goede nieuws is dat de olieprijs, waarvan MbS juist minder afhankelijk wil worden, is gestegen, waardoor de regering in elk geval voorlopig iets meer financiële armslag heeft gekregen.

Harde repressie

Van de frisse wind die er even leek te gaan waaien, toen het autorijverbod voor vrouwen in juni werd opgeheven en stadions voor vrouwen werden opengesteld, is weinig over. In plaats daarvan volgt de Saoedische regering een beleid van harde repressie voor iedereen die meer burgerlijke vrijheden vraagt.

Juist deze week bleek dat de Saoedische openbaar aanklager de doodstraf heeft geëist tegen vijf activisten, die zich hadden ingezet voor meer rechten voor de shi’itische minderheid in het oosten van het land. Onder hen Israa al-Ghomgham, een jonge vrouw die al sinds 2015 vast zit.

„De doodstraf eisen voor activisten als Israa al-Ghomgham, die niet eens wordt beschuldigd van gewelddadigheid, is monsterlijk”, aldus Sarah Leah Whitson, Midden-Oostenspecialist van Human Rights Watch in een verklaring van haar organisatie. „Elke dag maakt het ongeremde despotisme van de Saoedische monarchie het moeilijker zijn public relations teams het sprookje van ‘hervorming’ aan bondgenoten en internationale zaken te laten verkopen.”

Ook het buitenlands beleid van de kroonprins wordt getekend door autocratische reflexen. Zo strafte Saoedi-Arabië Canada onlangs hard, toen dat kritiek liet horen op de arrestatie van een aantal burgerrechtenactivisten. Sinds half mei zijn ten minste dertien burgerrechtenactivisten opgepakt, ironisch genoeg deels vrouwen die eerder campagne hadden gevoerd voor het recht om auto te rijden.

Lees verder over het aanpakken van Canada: Saoedi-Arabië duldt geen tegenspraak
    • Floris van Straaten