Een neanderthaler als moeder en een denisova-mens als vader

Paleontologie Een Siberisch meisje dat meer dan 50.000 jaar geleden leefde had een neanderthalermoeder en een denisova-vader. Het is voor het eerst dat genetici een directe nakomeling van intersoortelijke seks hebben gevonden.

Botresten van het Siberische meisje ‘Denny’ zijn in 2012 gevonden in de Denisovgrot in Siberië. T. Higham, University of Oxford

Was het zijn stevige kaaklijn die zij zo aantrekkelijk vond, en waren het haar geprononceerde wenkbrauwen die bij hem het hart op hol deden slaan? We weten niet waarom er meer dan 50.000 jaar geleden in Siberië een vonk oversprong tussen een mannelijke denisova-mens en een vrouwelijke neanderthaler, maar wel dat ze samen een kind hebben gemaakt.

DNA-materiaal dat is aangetroffen in een bot uit een Siberische grot, toont aan dat de overledene zo’n gemengde achtergrond had. Het is de eerste keer dat archeologen een directe vrucht van intersoortelijke seks hebben gevonden. Onderzoekers van onder meer het Max-Planck-Institut für evolutionäre Anthropologie in Leipzig publiceerden er woensdag over in Nature. Ze hebben hun vondst, die officieel ‘Denisova 11’ heet, ‘Denny’ gedoopt. Het onderzochte bot is een van de 2.000 menselijke resten die in de grot zijn aangetroffen.

Dat de denisova-mens en neanderthalers met elkaar – en met Homo sapiens – nageslacht hebben voortgebracht, is sinds een paar jaar bekend. Maar nog nooit was een directe nakomeling van zo’n paar geïdentificeerd. De dichtstbijzijnde bekende relatie die tot nu toe in DNA in botmateriaal was gevonden, betrof een Homo sapiens uit Roemenië die vier tot zes generaties terug een neanderthaler bij zijn voorouders had.

Neanderthalers en denisova-mensen bewoonden respectievelijk het westen en oosten van de Euraziatische landmassa, en kwamen elkaar in het midden daarvan tegen. Vanaf ongeveer 60.000 jaar geleden werden ze vervangen door de moderne mens.

De denisova-mens is een pas vrij recent ontdekte loot aan de homo-stam. Archeologen vonden in 2008 in een Siberische grot een vingerbotje waarvan DNA-analyse uitwees dat toebehoorde aan een tot dan toe onbekende en uitgestorven mensensoort die lang voor onze directe voorouders uit Afrika was gemigreerd, net zoals de neanderthalers. De soort werd vernoemd naar de Denisova-grot waarin het bot werd aangetroffen.

Blik op de vallei vanaf boven de Denisova-grot in Rusland, Siberië. Bence Viola

De onderzoekers hadden al eerder vastgesteld dat het mitochondriaal DNA van Denisova 11, dat via de moeder wordt overgedragen, van een neanderthaler afkomstig was. Om meer over de herkomst van het bot te weten te komen, besloten ze het volledige genoom in kaart te brengen. Daaruit blijkt nu dat beide soorten evenveel DNA hadden bijgedragen, elk zo’n veertig procent van het totaal. Het DNA liet ook zien dat het Denny een vrouw was, die gezien de omvang van het bot ongeveer dertien jaar oud moet zijn geweest toen ze stierf.

Hierna moest nog worden uitgezocht of ze afkomstig was van een al bestaande groep denisova/neanderthaler-hybriden, of dat zij de eerste generatie was van zo’n soortenvermenging. Om dat te kunnen vaststellen, werd in het genoom gekeken naar plekken waar het DNA-materiaal van de twee soorten van elkaar verschilt. Hieruit werd duidelijk dat het meisje één complete set chromosomen van een neanderthaler had meegekregen en éen van een denisova-mens. Daarmee staat vast dat Denny een eerstegeneratiemix van beide soorten is.

Verder onderzoek moet uitwijzen hoe gebruikelijk het was dat beide soorten nageslacht produceerden. Van de denisova-mens zijn tot op heden slechts enkele botresten gevonden. Het DNA van deze soort is terug te vinden bij sommige bewoners van Azië en Oceanië. Alle niet-Afrikaanse mensen die nu leven, hebben restanten neanderthaler-DNA in hun genomenpakket, vanwege vermenging die met moderne mensen (Homo sapiens) die heeft plaatsgevonden.

    • Bart Funnekotter