De doemscenario’s als de Brexit op een vechtscheiding uitloopt

De regering-May presenteerde donderdag beleidsplannen voor het geval er een Brexit komt zonder akkoord met de EU. De scenario’s moeten zowel geruststellen als afschrikken.

De Britse minister van Brexit-zaken Dominic Raab presenteert donderdag de plannen voor een ‘No Deal’-Brexit. Foto Peter Nicholls/AFP

De beste manier om voorbereidingen op een rampscenario te presenteren is te doen alsof er geen rampscenario bestaat. Dat was de tactiek van Dominic Raab, de Britse minister van Brexit-zaken donderdag.

In een toespraak zette Raab uiteen hoe Britten om moeten gaan met de mogelijkheid dat de Brexit-onderhandelingen eindigen in knallende ruzie, het zogenoemde ‘No Deal’-scenario. De vrees is dat de klap van de Brexit op 29 maart 2019 en de onduidelijkheid over welke regels van toepassing zijn, zo groot is dat handel stilvalt, vliegtuigen niet kunnen opstijgen en de toevoer van voedsel stokt.

Dat is allemaal zwaar overdreven, verkondigde Raab. „Laat mij u verzekeren, na de Brexit kunt u nog steeds genieten van een BLT-sandwich, in tegenstelling tot de wildere beweringen”, zei Raab. Met andere woorden, een snoeiharde vechtscheiding betekent volgens Raab geen maatschappelijke ontwrichting, geen lege schappen in de supermarkten, geen voedseltekorten.

Neteligste kwesties onopgelost

Raab benadrukte dat het nog steeds de bedoeling is om wél tot een akkoord met de EU te komen, zodat de noodmaatregelen nooit in werking hoeven te treden. „Ongeveer 80 procent van het uittredingsakkoord is rond”, zei Raab. „En we boeken voortgang op de resterende onderwerpen.”

Het is de vraag of Raab, met een glimmend voorhoofd van het zweet, zijn eigen poging tot optimisme gelooft. Er is geen compromis in zicht voor de neteligste kwesties: hoe de grens tussen Ierland en de Britse provincie Noord-Ierland ongemoeid te laten, en hoe de Brits-Europese handel in de toekomst te regelen.

Gezien de omvang van de onenigheid over deze kwesties en de instabiliteit in de Britse politiek kan allerminst worden uitgesloten dat de Brexit-onderhandelingen stuklopen. No Deal is reëel. „Dit is niet wat we willen, dit is niet wat we verwachten, maar we moeten voorbereid zijn”, aldus Raab.

Lees ook: Hebben de Britten nog wel genoeg te eten bij een No Deal-Brexit?

Peptalk voor Brexiteers

Die voorbereiding bestaat uit tachtig beleidsdocumenten. Daarin wordt uiteengezet hoe de Britten na No Deal omgaan met belastingen, landbouwsubsidies, handel, staatssteun, de export van strategische goederen, de ontwikkeling van genetische gemodificeerde gewassen en veel meer zaken. Donderdag publiceerde de Britse overheid 25 documenten. De rest volgt later.

In de meeste gevallen zijn het taaie ambtelijke documenten, vol jargon en juridische constructies. De gevolgen voor Britten zijn echter aanzienlijk en omvangrijk. Juist daarom verpakte Raab de adviezen in een peptalk, die qua toon past in de lijn die andere Brexiteers als Jacob Rees-Mogg ook kiezen: een vertrek zonder akkoord is niets om bang voor te zijn.

Wat opvalt is dat de minister ook bij No Deal verwacht dat de EU bereid is om pragmatisch met de Britten samen te werken.

‘Twee nauwe partners’

Bijvoorbeeld, momenteel hoeven medicijnen die in het Verenigd Koninkrijk geproduceerd worden en in een andere EU-lidstaat verkocht worden, slechts door een toezichthouder getest worden. Na de Brexit is het bedoeling dat de Britten een eigen toezichthouder oprichten die medicijnen controleren bestemd voor de Britse markt. Zeggenschap over wetten en regels is immers volgens premier Theresa May een van de grootste voordelen van uittreden.

Raab stelt nu voor dat na een No Deal de Britse overheid op de korte termijn de oordelen van Europese toezichthouders blijft volgen. Als een medicijn in de EU veilig is verklaard, zullen de Britten die testen niet overdoen, om, in de woorden van Raab, „te garanderen dat er geen vertraging of verstoring van toevoer vanuit de EU plaatsvindt”.

Tegelijkertijd hoopt Raab dat de EU medicijnen veilig acht als de Britten hun stempel van goedkeuring hebben gegeven, om zo te voorkomen dat Britse farmaceutische bedrijven met extra procedures te maken krijgen. „Wij hopen op goed vertrouwen tussen twee nauwe partners”, aldus Raab.

Emoties kunnen hoog oplopen

Het probleem is dat No Deal alleen plaatsvindt als de Britten en de EU met ruzie uiteengaan, dus na tegenslagen, nachtelijke onderhandelingen en ultieme lijmpogingen. Het is de vraag of de rationele opstelling die Raab nu voor ogen heeft, dan wel realistisch is. De emoties zullen hoog oplopen. Bovendien, creëren de plannen van Raab, met als doel op korte termijn stabiliteit garanderen na No Deal, een soort overgangsregime voor bedrijven om te wennen aan de Brexit.

De EU is altijd van mening geweest de Britten alleen zo’n transitieperiode te gunnen als er netjes een akkoord gesloten wordt over de andere scheidingszaken, zoals de financiële afrekening van circa 40 miljard euro. De kans is klein dat de EU bereid is mee te werken aan de voorstellen als de Britten de EU achterlaten met een financieel gat, dat gevuld moet worden door de resterende 27 lidstaten.

Lees ook dit opiniestuk van jurist Jacob van de Beeten: Laat de Britten zelf maar ervaren hoe dom hun Brexit is

Negatieve reacties

Het optimisme van Raab werd donderdag niet breed gedeeld. Werkgeversorganisatie CBI reageerde vernietigend. De beleidsplannen tonen aan dat No Deal „alleen acceptabel is in een fantasiewereld, waar feiten niet mogen tornen aan ideologie”, zei Josh Hardie, de plaatsvervangend directeur van CBI, die doorgaans alleen achter gesloten deuren het regeringsbeleid hard aanvalt. Ook vakbond TUC en de Schotse en Welshe deelregeringen riepen May en haar ministers op de mogelijkheid van No Deal naar de prullenbak te verwijzen. Oppositiepartij Labour oordeelde dat de plannen van Raab karig en slecht onderbouwd waren.

Uitdaging voor May blijft

De tachtig beleidsdocumenten moeten vertrouwen wekken in de Britse regering. May wil nog steeds steun vergaren voor het voorstel (een douane-unie met de EU voor de handel in goederen en landbouwproducten, niet voor diensten) dat ze aan het begin van de zomer op haar buitenhuis Chequers presenteerde. De nu afschrikwekkende No Deal-plannen zouden moeten bevorderen dat twijfelende Tories zich alsnog achter dit plan scharen. Toch blijft de weerstand tegen het ‘Chequers-plan’ groot, omdat de Britten zich dan te veel verplichten EU-regels te volgen.

Het pak papier moest ook laten zien dat de regering de zorgen van burgers en bedrijven wel degelijk serieus neemt. In plaats daarvan werd donderdag weer eens duidelijk dat de ruimte om een Brexit te regelen die het Verenigd Koninkrijk niet zwaar gehavend achterlaat miniem is.

    • Melle Garschagen