Keert de Muur terug als kunstwerk?

Kunstproject Berlijn

Filmer Ilja Chrzjanovski wil een replica van de Berlijnse Muur bouwen rond een stratenblok aan Unter den Linden. Het idee verdeelt de stad nu al in voor- en tegenstanders.

De Duitse krant Berliner Morgenpost maakte een montage van hoe de tijdelijke muur in Berlijn eruit zou kunnen zien. Foto Maurizio Gambarini, montage Berliner Morgenpost

„In principe een spannend en interessant plan” vindt de burgemeester van Berlijn het om midden in zijn stad de Berlijnse Muur na te bouwen. Als kunstproject wel te verstaan, en voor beperkte duur.

Aan pronkboulevard Unter den Linden moet de muur een blok omsluiten waarin zich onder meer de Staatsoper, het Kronprinzenpalais en de Sint Hedwigs-kathedraal bevinden. Binnen dat ommuurde blok zullen de bezoekers iets kunnen ervaren van een totalitaire staat als de Sovjet-Unie onder Stalin, zo is de bedoeling.

Wie erin wil moet langs een strenge grenscontrole, zijn mobiele telefoon afgeven en een soort visum kopen, waarna je op een „gepersonaliseerde reis” wordt gestuurd. Binnen zullen films, performances en concerten bij te wonen zijn, maar over de precieze plannen is nog weinig bekend gemaakt om het verrassingselement niet te verspelen.

Burgemeester Michael Müller geeft toe dat je even moet wennen aan het idee en dat ook het vast veel kritische reacties zal opleveren. Maar dat hoeft niet slecht te zijn, vindt hij.

Tijdelijk

Het stadsbestuur zal binnen enkele weken besluiten of het doorgaat – op 12 oktober is de opening al gepland. Bij de herdenking van de val van de echte Muur, op 9 november 29 jaar geleden, moet de nepmuur weer verdwenen zijn.

Het gaat om een plan van de Russische filmer Ilja Chrzjanovski, dat gesteund wordt door de Berliner Festspiele. Het is een onderdeel van de reusachtige filmproductie DAU, waaraan Chrzjanovski al twaalf jaar werkt.

De film gaat over fysicus en Nobelprijswinnaar Lev Landau (1908-1968) en zijn leven in de Sovjet-Unie. Dau was de bijnaam van Landau, die betrokken was bij de ontwikkeling van de Russische kernbom. Het ommuurde stukje Berlijn is niet alleen bedoeld voor toeristen en andere bezoekers, maar ook om opnames voor de film te maken.

Bij de Muur die in 1961 door de DDR werd gebouwd zijn zeker 140 mensen omgekomen bij pogingen de communistische staat te ontvluchten. De betonnen afscheiding tussen Oost- en West-Berlijn was, en is, een symbool van de Koude Oorlog én de genadeloosheid van het Oost-Duitse regime. Dat sloot niet alleen de eigen bevolking op, maar bepaalde ook dat grenswachten met scherp op vluchtelingen moesten schieten.

Tegenstanders van het kunstproject vinden het niet alleen onkies. Ze vinden ook dat het voor Berlijn juist belangrijk is authentieke overblijfselen van zijn geschiedenis te tonen, geen spektakel voor toeristen.

    • Juurd Eijsvoogel