Leraren dragen een spandoek met zich mee tijdens een demonstratie van zo'n 20.000 leerkrachten in Amsterdam.

Foto Jasper Juinen / ANP

‘We betalen nu de prijs voor de nullijn in crisistijd’

Paul de Beer arbeidsdeskundige Als het economisch slechter gaat, kiest de politiek te makkelijk voor bezuinigingen op salarissen in de publieke sector, zegt Paul de Beer.

In tijden van economische crisis komt de rol van de overheid als werkgever zwaar onder druk te staan. De belastinginkomsten lopen terug en grote bezuinigingen zijn nodig. Welk kabinet kan de verleiding dan weerstaan om, zoals tijdens de laatste crisis gebeurde, alle leraren (en ambtenaren) op de nullijn te zetten? Het is goed voor de begroting, maar slecht voor het aanzien van het leraarsberoep.

Ook Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen in Amsterdam, ziet dat de overheid in crisistijd vaak kiest voor een bezuiniging op de lonen. „Maar als de economie daarna aantrekt, zie je een inhaaleffect, waardoor de overheidssalarissen op de lange termijn toch weer in de buurt komen van die in de marktsector.”

Is het onvermijdelijk om in crisistijd op salarissen te bezuinigen?

„Nee, maar het past wel in de systematiek waarin de politiek werkt. Er is de neiging om op de rem te gaan staan tijdens een crisis en om de achterstand weer in te halen als het beter gaat. Dat zie je wel vaker gebeuren in de politiek.”

Lees een reportage over het tekort aan tandartsen: in de de Zeeuwse praktijk van het tandartsengeslacht Heijers bieden Spaanse afgestudeerden uitkomst

Wat is daar mis mee?

„Je betaalt de prijs voor de nullijn als het economisch weer beter gaat. Dan gaan er tekorten ontstaan. En dan komt er weer een inhaalslag met de salarissen waardoor je uiteindelijk net zo duur uit bent.

„Ik denk dat het beter zou zijn als overheidsbeleid structureler zou zijn. Politiek gezien is dat lastig. Als het economisch slechter gaat, is het makkelijker voor politici om te zeggen: er moet bezuinigd worden, we zetten ambtenaren op de nullijn. Wat wel kan relativeren: mensen die in de publieke sector werken, worden minder door loonprikkels gedreven dan mensen in de marktsector, weten we uit onderzoek.”

Hoe zou de overheid dit structureel goed kunnen doen?

„Er zijn twee manieren. Ik denk dat het mijn voorkeur heeft om de overheid te laten vastleggen dat de overheidssalarissen altijd gekoppeld blijven aan de salarissen in de marktsector. Op dit moment worden die ook meestal aangepast aan de markt, maar dat is geen automatisme. Of dit heel reëel is, weet ik niet. Want zelfs als je zo’n automatische stijging wettelijk vastlegt, kan de politiek die weer met noodwetjes buiten werking stellen.

„Je kunt ook in betere tijden geld opzijzetten voor het financieren van salarissen als het wat slechter gaat. Maar ik ben bang dat ook dit politiek moeilijk te verkopen is. Want dan moet je in goede tijden zeggen: we hebben nu zoveel geld uit te geven, maar we bewaren wat.”

Dus elke mogelijke oplossing gaat in tegen de politieke logica?

„Ik denk het wel ja. Deskundigen constateren al tientallen jaren dat overheidsbeleid te zeer procyclisch is en dat dit tot ongewenste effecten leidt. Ondanks die waarschuwingen is er niks veranderd. Ik ben bang dat het gewoon een politieke realiteit is en dat de kans op verandering klein is.”

    • Christiaan Pelgrim