Waterstof wint langzaam terrein

Tankstations Er komen meer tankstations waar je waterstof kunt tanken, maakte Shell dinsdag bekend. Maar de expansie gaat wel in kleine stapjes. Vier vragen.

Een waterstofauto van Toyota tankt waterstof bij een Shell-pompstation in het Britse Cobham. Shell gaat ook bij vier Nederlandse tankstations waterstof verkopen, maakte de oliemaatschappij dinsdag bekend. Foto Chris Ratcliffe/Bloomberg

Dat goede bedoelingen in de energietransitie nog wel eens kunnen stuklopen op de werkelijkheid, was zelden zo duidelijk als vorig jaar zomer in Groningen. De twee waterstofbussen waar het busbedrijf Qbuzz mee rondreed waren misschien een mooi idee – ze moesten wel op een dieplader naar het Brabantse Helmond worden gereden om te tanken. In Noord-Nederland was geen goed tankstation beschikbaar: voorlopig kon alleen in Helmond en Rotterdam getankt worden.

Een jaar later blijkt Qbuzz misschien net iets te vroeg te hebben gepiekt, want het aantal waterstoftankpunten begint in Nederland te groeien. Inmiddels is het aantal met één toegenomen tot drie en kan er ook bij Delfzijl getankt worden. En dinsdag kondigde Shell aan dat het met subsidies van het Rijk vier nieuwe tankpunten wil openen in Nederland. Die moeten in de regio Amsterdam komen (twee), in Den Haag (één) en in het Drentse Pesse (één). In totaal moeten de subsidies ervoor zorgen dat er zo’n zestien tankstations komen in Nederland.

Shell zegt dat het op zoek is naar mogelijkheden voor nieuwe duurzame activiteiten, en dat rijden op waterstof er daar één van is. Vier vragen over rijden op waterstof.

1. Hoe duurzaam is het?

Kort gezegd is rijden op waterstof heel schoon. In een voertuig kun je waterstof met zuurstof laten reageren, waarna er elektriciteit vrijkomt. Daar kun je een auto op laten rijden. Het enige bijproduct is waterdamp, dat via de uitlaat kan verdwijnen.

Wel is er één belangrijke kanttekening. Waterstof moet je eerst maken voor je het kunt gebruiken, en dat is een stuk minder milieuvriendelijk. Je kunt bijvoorbeeld aardgas omzetten in waterstof in een fabriek, maar dat levert CO2-uitstoot op. Veruit de meeste waterstof wordt op dit moment op deze ‘grijze’ wijze geproduceerd. Stop je die CO2 daarna onder de grond, dan heb je ‘blauwe’ waterstof.

Als derde optie kun je nog groene stroom gebruiken om water te splitsen door elektrolyse, waarna waterstof en zuurstof ontstaan. Deze methode is wel volledig ‘schoon’.

2. Welke voordelen heeft waterstof?

Een waterstoftank kun je relatief snel volladen en brengt je ver. Met de twee modellen die op dit moment op de Nederlandse markt beschikbaar zijn, de Toyota Mirai en de Hyundai Nexo, kun je op één tank meer dan 500 kilometer afleggen. Dat is veel verder dan het bereik van een elektrische auto. Marjan van Loon, directeur van Shell Nederland, rijdt zelf ook in een waterstofauto. In totaal reden er eind juli 42 waterstofauto’s in Nederland, volgens cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Aan waterstof kleeft soms het beeld dat het gevaarlijk is omdat het snel zou exploderen wanneer het met zuurstof in aanraking komt. Omdat de stof heel vluchtig is en snel ontsnapt is er echter nauwelijks een kans dat dit gebeurt.

3. Welke nadelen heeft waterstof?

Zoals eerder genoemd wordt waterstof niet altijd groen opgewekt. Dat verschilt per tankstation: zo is Helmond groen, maar Rotterdam blauw. Tegelijkertijd is de stroom voor elektrische laadpalen ook niet altijd duurzaam.

Veruit het belangrijkste minpunt is dat er in Nederland nauwelijks een infrastructuur voor waterstofvoertuigen aanwezig is. Volgens Vincent Oldenbroek, die aan de TU Delft onderzoek doet naar waterstoftechnologie, vormt dit uiteindelijk de grootste belemmering voor de groei van waterstof als brandstof.

„In Duitsland zie je dat er al tientallen tankstations zijn, waaronder ook van Shell. Hier zijn autobouwers eerder geneigd te zeggen: drie tankstations? Dan wachten we nog even.” In Duitsland heeft Shell op dit moment vijftig tankstations operationeel; volgens Oldenbroek komt de voorsprong van het buurland waarschijnlijk doordat de auto-industrie er sterker vertegenwoordigd is.

Wel is Nederland volgens Oldenbroek hard op weg om een landelijk dekkend netwerk te hebben: nu met de nieuwe tankstations, maar ook door een aantal locaties vlak over de grens in bijvoorbeeld Antwerpen en Duitsland. „Wellicht dat er dan meer autobouwers zijn die zeggen: nu gaan wij ook dealers instrueren dat ze waterstofauto’s kunnen gaan verkopen en onderhouden.”

4. Wordt waterstof dan de toekomst voor mobiliteit?

Volgens Oldenbroek moeten we accepteren dat we verschillende technieken nodig hebben: waarschijnlijk wordt waterstof als brandstof niet dé toekomst, maar het kan de komende jaren wel een bijdrage leveren aan de verduurzaming van het autoverkeer, in combinatie met elektrische auto’s die op batterijen werken. „Bij duurzame energie is er niet vaak één oplossing. Je hebt parallelle oplossingen nodig die hetzelfde doel voor ogen hebben en daar samen naartoe werken.” Als vanaf 2020 al het openbaar vervoer in Nederland uitstootvrij is, kan er bijvoorbeeld deels op waterstof en deels op elektrisch rijden geleund worden.

Op termijn worden dan mogelijk ook alle tankstations groen. „Maar je zou ook kunnen zeggen dat ze nu nog af en toe tijdelijk ‘blauw’ mogen zijn”, zegt Oldenbroek. „Dan komen er in ieder geval meer autobouwers hierheen.”

Een woordvoerder van Shell laat weten dat het bedrijf per locatie gaat kijken welke vorm van waterstof haalbaar is. „Eventueel kunnen we starten met grijze waterstof en dan later overstappen.”

Studenten van de TU Delft ontwikkelden een race-auto die rijdt op waterstof. Lees daarover: De waterstofracer Forze VIII haalt de 190 en dat in stilte
    • Milo van Bokkum