Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Waarom juicht dan niemand voor ons?

Er gaan jaren voorbij dat het Oranjegevoel mij niet bereikt, maar ik gun het iedereen van harte. Een malle pet, een juichpak, zwaaien naar de koets – mij best. Het wordt pas ongemakkelijk als politici een Oranjegevoel bij hun onderdanen opeisen. Dan weet je: dit moet een misverstand zijn.

Zo is men in de VVD teleurgesteld: onder journalisten ontbreekt het aan Oranjegevoel nu de dividendbelasting wordt afgeschaft, schreef De Telegraaf maandag. Wij regeren voortreffelijk en niemand juicht. Gewoon niet eerlijk. Dat idee. En dit bij de grootste partij.

Er is evengoed een andere Haagse werkelijkheid: VVD’ers opereren in een coalitie zonder Oranjegevoel.

Zo vrezen ze ook in de VVD dat afschaffing van de dividendbelasting, waaraan vooral Rutte hecht, onhoudbaar is. De maatregel, die moet ingaan in 2020, beoogt buitenlandse bedrijven aan te trekken, maar scheelt de staat jaarlijks zo’n 2 miljard euro. Geld dat gaat naar buitenlandse beleggers. Veel coalitiegenoten – D66, CU, enkele CDA-Kamerleden – zouden dit liever anders besteden.

Complicatie is dat Unilever al heeft bekendgemaakt dat het zijn hoofdkantoor naar Nederland verplaatst. Maar de aandeelhouders kunnen dit eind oktober, als ze erover vergaderen, nog torpederen. Dus als de coalitie de afschaffing voordien alsnog zou intrekken – het kabinet vergadert vanaf dinsdag over de begroting 2019 – dan neemt ze het (kleine) risico dat Unilever toch in het Verenigd Koninkrijk blijft.

Ergo: pas na 26 oktober kan de afschaffing relatief pijnvrij van tafel, dan is één afvallige senator genoeg om het plan weg te stemmen. Maar dit vergt dat Rutte het eerst nog maanden tegen de stroom in verdedigt, zelfs op Prinsjesdag. Een scenario waarin de premier eerst alle kritiek incasseert, en ten slotte de maatregel verliest die hij wilde.

Het verklaart waarom een VVD’er maandag verzuchtte: soms loopt het wanhopig stroef in deze coalitie.

Dus Oranjegevoel zou ik het niet noemen.

Nu zijn coalities nooit ééndimensionale verbanden, zeker Rutte III niet. Deze samenwerking heeft verschillende machtscentra, de sfeer is lang niet altijd oncollegiaal, veel dingen marcheren gewoon. Zo wordt binnenkort bekend dat, naast VVD-senator Frank de Grave, nog een senator naar de Raad van State gaat: oud-Tweede Kamerlid Marijke Vos (GroenLinks). Een benoeming waarvan ze in de coalitie zeggen: kijk, we zorgen niet alleen voor onszelf.

Tegelijk kunnen kabinetten geen Oranjegevoel bestellen. Ze kunnen het teweegbrengen, met grootse politiek, waarin partijen hun zuinigheid tegenover elkaar intrekken. En voorlopig kent Rutte III ruim te veel onderlinge kleinheid om nationale geestdrift op te wekken.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn.

    • Tom-Jan Meeus