Hoe gaat het met Sint Eustatius nu Den Haag het eiland bestuurt?

Sint Eustatius

Een half jaar geleden nam de regering in Den Haag het bestuur op Sint Eustatius over. Maar of het eiland daar iets mee is opgeschoten, daar verschillen de meningen over.

Rondzwervende geiten zijn een plaag op Sint Eustatius: hekjes zijn er nauwelijks. „Ze vreten alles kapot en kaal.” Foto Jasper Juinen

De terreinwagen van Koos Sneek schudt voortdurend. Zo’n ritje over Sint Eustatius laat je direct kennismaken met de problemen van het kleine eiland. Verharde wegen vol gaten, brokken steen op de zandweggetjes. Is er verbetering sinds de Nederlandse regering in februari het bestuur overnam? „Het duurt wel lang”, vindt Sneek.

Sneek (67) doet in hypotheken en verzekeringen. Hij woont al ruim dertig jaar op ‘Statia’, zoals de Engelstalige bevolking zegt. Tot februari zat hij ook in de vijf leden tellende gemeenteraad, de eilandsraad. Die vergadert niet meer sinds staatssecretaris Raymond Knops (Koninkrijksrelaties, CDA) een half jaar geleden het lokale bestuur opzijzette en een regeringscommissaris benoemde.

Knops deed dit omdat een onderzoekscommissie op Sint Eustatius „grove taakverwaarlozing” had geconstateerd. Onder het vorige bestuur zou sprake zijn geweest van „wetteloosheid” en „financieel wanbeheer”. Het was voor het eerst sinds de ontmanteling van de Nederlandse Antillen in 2010 dat Den Haag een van de eilanden onder curatele stelde.

Zes maanden later zeggen veel mensen op Sint Eustatius: we zijn blij met de ingreep, maar zien nog weinig resultaat. De verloedering is overal zichtbaar. In Oranjestad, het enige dorpje van het eiland met ruim drieduizend inwoners, zie je veel vervallen woningen. In de bosjes langs de weg ligt afval, her en der liggen auto- en bootwrakken. De coralita, een parasitaire klimplant, overwoekert bijna alle andere planten en bomen.

Op het hele eiland zijn groepjes rondzwervende geiten te zien, nog zo’n plaag. „Ze vreten alles kapot en kaal”, verzucht Sneek. Begrenzing van graasgebieden is er amper, waardoor de honderden geiten overal kunnen komen. De kaalgevreten rotswanden eroderen. Sneek wijst naar een groot klif. „Een hele strook kalft af doordat grond in de zee spoelt.” Het monumentale Fort Oranje en de landingsbaan van het vliegveld worden erdoor bedreigd.

Een straatgezicht van Oranjestad op het eiland Sint Eustatius.
Foto Jasper Juinen
Een straatgezicht bij Oranjebaai op Sint Eustatius.
Foto Jasper Juinen
Het Scubaqua duikcentrum aan Oranjebaai op Sint Eustatius.
Foto Jasper Juinen
Lees ook: Zwaarste maatregel tegen ‘wetteloos’ Sint-Eustatius

Niet volgens de wet

Regeringscommissaris Marcolino Franco heeft sinds een half jaar de leiding over Sint Eustatius. Franco, voorheen actief in de Antilliaanse politiek, ontvangt aan een lange ovale tafel. Aan de muur hangt een portret van koning Willem-Alexander en koningin Máxima, geflankeerd door de vlaggen van Nederland en Sint Eustatius. De term ‘taakverwaarlozing’ was „zeer terecht”, zegt Franco. Hij somt op waar hij tegenaan liep: van computers die niet wilden opstarten tot procedures die niet wettelijk verliepen.

In eetcafé Opa Snack in Oranjestad geeft Rechelline Leerdam toe dat het vorige bestuur niet altijd de wet volgde. „In het algemeen belang”, zegt ze. Leerdam, tot februari fractieleider van de Progressive Labour Party (PLP), is nog steeds boos over de ingreep van Nederland. Haar partij, sinds 2015 in het eilandbestuur, kwam geregeld in botsing met Nederland. PLP-leider Clyde van Putten dreigde vorig jaar dat Nederlandse militairen die na de orkaan Irma naar Sint Eustatius zouden komen, „zullen worden verbrand en vermoord”.

Volgens Leerdam verliep besluitvorming veel te traag. Zo bemoeide Nederland zich, volgens haar ten onrechte, met een overeenkomst tussen Sint Eustatius en het Amerikaanse oliebedrijf NuStar, dat een fabriek op het eiland heeft. De deal was nodig om de begroting van 2017 rond te krijgen. Ze wijst erop dat een meerderheid van de bevolking zich tijdens een raadgevend referendum in 2014 voor meer autonomie uitsprak. Door een te lage opkomst was de uitslag overigens ongeldig.

Ook regeringscommissaris Franco vindt dat Nederland fouten heeft gemaakt. Dat de armoede en inkomensongelijkheid na 2010, toen Sint Eustatius een bijzondere gemeente van Nederland werd, niet zijn verminderd, noemt hij „de grootste tegenslag voor de bevolking”.

Het kabinet besloot voor de zomer de kinderbijslag op Bonaire, Sint Eustatius en Saba te verhogen en te kijken naar de hoogte van minimumloon en uitkeringen. Franco noemt dat „een eerste stap”, maar er is meer werkgelegenheid nodig, vindt hij. Daarom heeft hij Nederland gevraagd te investeren in het onderhoud aan het vele historisch erfgoed op het eiland, om zo meer toeristen te trekken.

Oud-raadslid Koos Sneek is kritisch op Franco, door wie hij zich als politicus in het begin „genegeerd” voelde, mede omdat de democratisch gekozen eilandsraad op non- actief staat. Inmiddels praat Franco met een groepje politieke partijen, minus de PLP. Die wil het nieuwe gezag niet erkennen. Sneek vindt ondanks die gesprekken dat „we nog onvoldoende weten wat er gebeurt”.

Een voorbijganger drinkt water bij een supermarkt op Sint Eustatius.
Foto Jasper Juinen
Een straatgezicht van Oranjestad op het eiland Sint Eustatius.
Foto Jasper Juinen
Lees ook: Sint-Eustatius voelt zich vergeten

Verkiezingen

Franco heeft inmiddels opdracht gegeven alle besluiten die hij tot nu toe nam alsnog te publiceren. Elke woensdag houdt hij spreekuur. Burgers kunnen zonder afspraak binnenlopen. De regeringscommissaris erkent dat voor gewone Statianen de resultaten nog „mondjesmaat” zijn. De verbetering van de wegen begint later dit jaar, als de kabels voor elektriciteit en internet onder de grond liggen. Maar: „Er staan hekjes tegen de geiten bij het klif.”

Franco heeft maximaal twee jaar om Sint Eustatius erbovenop te helpen. Staatssecretaris Knops heeft gezegd dat de regeringscommissaris „zo kort als mogelijk en zo lang als nodig” blijft. De verkiezingen voor een nieuwe eilandsraad zouden in maart zijn. De politieke partijen willen dat ze doorgaan, maar de situatie mag, zegt Franco, „niet teruggaan naar hoe het was”.

Een mogelijk compromis is dat de verkiezingen doorgaan en dat het gekozen bestuur onder toezicht van de regeringscommissaris blijft. Knops beslist hier voor december over.

Franco wacht het rustig af. Wanneer hij tevreden is? „Als ik hier wegga en de inwoners van Statia het gevoel hebben dat ze er beter van zijn geworden.”

    • Pim van den Dool