Trein moet nóg vaker gaan rijden

Spoor Het wordt te druk op het spoor, zegt beheerder ProRail. De auto verliest terrein aan de trein. Slimme innovaties moeten zorgen voor meer capaciteit.

Foto Rob Engelaar/ANP

ProRail trok maandag aan de bel: het spoor raakt vol. Het aantal treinreizigers neemt de komende tien jaar sterk toe, verwacht de spoorbeheerder. Topman Pier Eringa voorspelde eerder dit jaar een toename van 45 procent in 2030. In 2019 leggen 2,2 miljoen personentreinen naar verwachting 165 miljoen treinkilometers af. In 2018 was dat 160 miljoen, in 2004 129 miljoen. Het aantal goederentreinen neemt met 8 procent toe ten opzichte van 2018.

Vernieuwingen en investeringen zijn noodzakelijk om de groei op te kunnen vangen, waarschuwt ProRail. Ook NS-topman Roger van Boxtel wees dit weekend op de gevolgen van de drukte op het spoor: „We lopen tegen de grenzen van het systeem. Elk jaar kiezen meer mensen voor de trein. Daar zijn we blij mee. Tegelijk vergroot dat de kans op drukte en vertraging, ondanks alle maatregelen die we hier samen met onze partners tegen nemen.”

Bij sombere prognoses over dichtslibbende wegen en onoplosbare files in de Randstad geldt het openbaar vervoer als alternatief. Na de vakantietijd zullen de spitstreinen weer vollopen, wat NS ook probeert met prijsprikkels en extra materieel. Kan het alternatief de populariteit wel aan?

Lees ook: Iedereen wil openbaar vervoer, niemand wil het betalen

Voorlopig nog wel, zegt Wouter van Dijk, directeur Vervoer en Dienstregeling van ProRail. „De komende jaren kunnen we met extra maatregelen de capaciteit vergroten. Ik durf niet te zeggen vanaf wanneer de groei echt problematisch wordt. We waarschuwen nu omdat aanpassingen in de infrastructuur veel tijd vergen. We moeten nu aan de slag met oplossingen voor over tien jaar.”

Drie knoppen

Wat zijn mogelijke oplossingen voor de schaarse ruimte op het spoor? Van Dijk: „We kunnen aan drie knoppen draaien: verbeteringen van de infrastructuur, aanpassingen in het bestaande netwerk en nieuwe vormen van mobiliteit.”

De ruimte voor nieuwe infrastructuur is beperkt, zegt Van Dijk. Op sommige trajecten kan spooruitbreiding soelaas bieden, maar nieuw spoor is duur en stuit op veel verzet van bewoners omdat het vaak vlakbij woningen ligt. „Wonen en vervoer moet meer met elkaar worden verbonden. De vier grote steden plannen veel nieuwbouw, daar moeten wij bij betrokken worden. Tot nu was er te weinig overleg met regionale overheden.”

De beste en snelst uitvoerbare verbeteringen zijn haalbaar binnen het huidige netwerk, zegt Van Dijk. Met Time Table Redesign kunnen treinen flexibeler worden ingepland. Dat is handig voor goederenvervoer, dat vaak afwijkt van de planning. Ook worden treinen vanaf 2020 per zes seconden in plaats van hele minuten ingepland. Treinen kunnen daardoor korter op elkaar rijden. Van Dijk: „Dat vergt natuurlijk hele goede samenwerking met NS als vervoerder. Zodra een trein ergens een halve minuut te laat vertrekt, loopt het spaak.”

De ervaringen met de eind vorig jaar geïntroduceerde ‘tienminutentrein’ – zes intercity’s per uur – tussen Amsterdam en Eindhoven stemmen hoopvol. De volgende tienminutentrein is gepland voor het traject Schiphol-Utrecht-Nijmegen.

Frequenter rijden met meer treinen kan niet altijd. Van Dijk: „In Nederland rijden tussen de twaalf en zestien treinen per uur op een baanvak. Daar zit niet veel rek in omdat we geen homogeen vervoer hebben. Op één baanvak rijden intercity’s, sprinters en goederentreinen met verschillende snelheden, dat maakt het systeem kwetsbaar.” Invoering van het kostbare Europese beveiligingssysteem ERTMS maakt korter op elkaar rijden mogelijk, maar dat duurt nog even.

Stop met de aanleg van meer wegen en meer spoor, zegt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Lees ook: ‘Kabinet is te traag met nieuw vervoer’

Dat geldt ook voor de Hyperloop, het transportsysteem dat mensen en goederen in capsules door een vacuümbuis jaagt. De Tweede Kamer wil een testbaan in Flevoland. Dichterbij is de onbemande trein (Automatic Train Operation, ATO), waar ProRail en Arriva dit najaar mee gaan proefdraaien in Groningen. Nog dichterbij is het bewezen succes van RandstadRail, de lightrail tussen Rotterdam, Den Haag en Zoetermeer. Vervoersbedrijven en verkeerswethouders pleitten begin dit jaar voor investeringen in lightrail in de Randstad. Ook ProRail-directeur Van Dijk ziet uitbreiding van het lightrailnetwerk als een goede optie voor meer vervoerscapaciteit rond de grote steden.

En dan is er nog de oplossing die verkeersdeskundige Ruud Hornman tegenover de NOS suggereerde. „Hier maak je weinig vrienden mee, maar moeten we per se mobiel zijn? Moeten we niet gewoon dichter bij ons werk gaan wonen, of meer vanuit huis werken?”

    • Mark Duursma