Nog hogere tekorten rechtspraak

Justitie Oorzaak is een mislukt digitaliseringproject. En afschrikwekkende kosten voor procespartijen.

De rechtspraak heeft een begroting van iets meer dan 900 miljoen euro per jaar. Foto Lex van Lieshout/ ANP

Het financieringstekort van de rechtspraak neemt dit jaar veel forser toe dan verwacht. In de rijksbegroting was rekening gehouden met een tekort van 28 miljoen euro dit jaar, maar het zal stijgen tot 40 miljoen euro. De komende jaren lopen de financiële problemen naar verwachting verder op. Dat komt door het mislukken van een digitaliseringsproject, en door het afnemende aantal rechtszaken.

Dat schrijft de Raad voor de Rechtspraak, de organisatie van de rechterlijke macht in Nederland, in een intern bericht aan medewerkers van de Raad, in handen van NRC. De Raad laat extern onderzoeken hoe de rechtspraak financieel verder moet. De rechtspraak heeft een begroting van iets meer dan 900 miljoen euro per jaar – twee jaar terug lag dat op één miljard euro.

Lees ook: Hoe de overheid 100 miljoen uitgaf aan drie ict-mislukkingen

„We denken dat we al alles gedaan hebben wat we konden om te bezuinigen”, aldus een woordvoerder van de Raad, die het bericht bevestigt. „Uit het externe onderzoek moet nu blijken of er toch nog nieuwe mogelijkheden zijn.” De afgelopen jaren zijn om geld te besparen al rechtbanken samengevoegd waardoor veel kleinere, lokale zittingsplaatsen gesloten zijn. Ook zijn er tekorten aan rechters, vooral in Noord-Nederland, waardoor zaken te lang blijven liggen. De verwachting was dat in 2019 het tekort zou zijn weggewerkt, blijkt uit de rijksbegroting.

De pot is leeg

Dat gaat niet lukken. De financiële problemen zijn inmiddels zo nijpend dat de rechtspraak haar tekorten niet zelf meer kan aanvullen uit het eigen vermogen – die pot is leeg. In 2017 was het tekort nog 27 miljoen euro. Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) vulde het tekort in 2017 nog aan, maar eist nu dat de rechtspraak voortaan zélf haar financiële problemen oplost.

Dit voorjaar kondigde Dekker al aan dat de rechtspraak door de financiële problemen extra moet bezuinigen. Hij houdt de rechtspraak alsnog aan de bezuinigingsafspraken van het kabinet-Rutte II: toen moesten alle overheidsdiensten 8,9 procent besparen. Dat ging bij de rechtspraak om ongeveer 90 miljoen euro. Daarvan is pas 23,9 miljoen euro bespaard – vooral door bezuinigingen op de bedrijfsvoering en huisvesting, blijkt uit cijfers van de Raad.

Lees ook: Digitalisering rechtspraak is mislukt en moet helemaal opnieuw

Oorspronkelijk hoopte de rechtspraak de rest van de bezuinigingen op te vangen met de opbrengsten van digitaliseringsproject KEI.

Nu blijkt dat het digitaliseringsproject de financiële problemen van de rechtspraak juist heeft vergroot. In het voorjaar trokken de rechtspraak en minister Dekker de stekker uit het project. De al lopende digitalisering in onder meer het asielrecht gaat door, maar verdere invoering van het digitaliseringsproject is voorlopig stopgezet. De kosten van KEI werden in eerste instantie op 7 miljoen euro begroot, wat later is verhoogd naar 80 miljoen euro. Inmiddels heeft de rechtspraak er al iets meer dan 200 miljoen euro aan uitgegeven.

Griffiekosten

Een andere reden voor het tekort is het teruglopende aantal rechtszaken – de rechtspraak wordt per zaak betaald, door de overheid en bij de zaak betrokken partijen. De daling in zaken komt volgens de rechtspraak deels door de verbeterde economische situatie in Nederland, waardoor mensen vaker hun financiële verplichtingen nakomen. Ook de toename van bemiddeling, zoals mediation, speelt een rol.

En de toegenomen kosten voor het voeren van een rechtszaak, de griffierechten, zouden een „afschrikwekkende werking” hebben , blijkt uit het jaarverslag van de Raad voor de Rechtspraak over 2017. Voorzitter Frits Bakker riep daarom op die kosten te verlagen.

    • Mark Lievisse Adriaanse