Elon Musk: getroebleerde geest met superheldenimago

Profiel Elon Musk De zorgen over de gezondheid van superondernemer Musk zijn groot na een emotioneel interview over werkdruk. De topman van Tesla worstelt al veel langer met persoonlijke problemen.

Musk beklaagde zich in een openhartig en veelbesproken interview met The New York Times onder meer over zijn 120-urige werkweek. Hij geeft toe dat hij vaak slaapmiddelen gebruikt en barst een paar keer in tranen uit over de immense druk die hij ervaart. Foto Susana Gonzalez/Bloomberg

„Hij is zo’n verschrikkelijk slecht mens. Je hebt er geen idee van. Mijn vader heeft een nauwkeurig plan voorbereid om zoveel mogelijk kwaad te doen.” Dat zei Elon Musk vorig jaar in een interview met tijdschrift Rolling Stone over zijn vader Errol. Wat er precies is voorgevallen tussen Musk en zijn vader, bij wie hij ging wonen na de scheiding van zijn ouders, is nooit helemaal opgehelderd. Maar Errol Musk (72) houdt er meer aparte familierelaties op na. Eerder dit jaar verwekte hij een kind bij een stiefdochter (30) die hij al kende sinds haar vierde.

Elon Musk heeft een moeilijke jeugd gehad, en een geschiedenis van emotionele uitbarstingen bij interviews. Een inmiddels berucht vraaggesprek dat hij vorige week met The New York Times had, past wat dat betreft in een patroon – al was dit zelfs voor Musk uitzonderlijk openhartig en sentimenteel. Hij beklaagde zich over zijn 120-urige werkweek, over hoe zijn vrienden zich zorgen maken over zijn gezondheid, hij geeft toe dat hij vaak slaapmiddelen gebruikt en barst een paar keer in tranen uit over de immense druk die hij ervaart. Beleggers zijn bezorgd: de koers van Tesla daalde na publicatie van het interview met bijna 9 procent. Zondagavond werd bekend dat het Saoedische staatsfonds PIF, een belangrijke aandeelhouder van Tesla, overweegt om ook in Tesla-concurrent Lucid te investeren.

Twee gezichten

De problemen voor Musk volgen op maanden van impulsief twitteren en diverse uitbarstingen tegen kritische journalisten en analisten. De roep om een oplossing groeit met de dag, er gaan zelfs stemmen op om hem tijdelijk te vervangen als bestuursvoorzitter van Tesla.

Lees ook: De methode-Musk: de boel afleiden met spektakel

De problemen van Musk tonen duidelijk zijn twee gezichten. Aan de ene kant houdt hij het imago hoog van de superondernemer, de nieuwe held van Silicon Valley, de bijna stripfiguurachtige uitvinder. Niet voor niets werd voor de Hollywood-superheldenfilm Iron Man Musk als voorbeeld gebruikt voor de hoofdrol van Tony Stark. Maar tegenover dat heldenimago staat ook een getroebleerde geest.

Musk is op zijn middelbare school jarenlang zwaar gepest. Zodra hij kon, vertrok Musk naar Canada om te studeren en later naar de VS om te ondernemen.

Musk heeft een turbulent liefdesleven. Vorig jaar barstte hij in het interview met Rolling Stone ook al in tranen uit, toen het net uit was met zijn toenmalige vriendin. „Ik zal nooit gelukkig zijn zonder met iemand samen te zijn. Alleen gaan slapen maakt me kapot. Alleen zijn in een groot leeg huis terwijl je de echo van je eigen voetstappen hoort, en niemand op het kussen naast je. Fuck. Hoe maak je jezelf dan gelukkig?”

Hij heeft inmiddels een nieuwe liefde, de zangeres Grimes. Maar in het New York Times-interview beklaagt hij zich erover hoe weinig hij tijd heeft voor familie, vrienden en relatie. Musk heeft vijf zoons, zijn eerste zoontje overleed na tien weken aan wiegendood.

Reserveplaneet

Het opmerkelijke is dat Elon Musk zich de ellende van het harde werken helemaal niet op de hals hóeft te halen. Na het mede oprichten van succesvolle bedrijven, waaronder betaaldienst PayPal, had hij met zijn fortuin gemakkelijk kunnen stoppen met werken. „Ik kan nu een eiland kopen en de hele dag cocktails drinken, maar daar heb ik geen enkele interesse in”, zei hij destijds bij een tv-optreden.

Waarin hij wel interesse heeft: niets minder dan de wereld redden. Met Tesla wil hij vervoer duurzaam maken om de aarde te behoeden voor de klimaatondergang. En voor de zekerheid, mocht het toch niet lukken om de apocalyps af te wenden, wil hij een kolonie op Mars stichten zodat mensen een reserveplaneet hebben in geval van nood. Zijn belangrijkste doel is een „multiplanetaire toekomst” creëren, zei hij eerder in een interview met NRC. „Als we geen ruimtereizende beschaving worden, zijn we afhankelijk van één planeet en dan neemt de potentiële levensduur van de menselijke beschaving meteen significant af. Dat wil ik niet, dat moeten we voorkomen. Iemand moet het doen.”

Als iemand op koers ligt om dat doel ooit te bereiken, is hij het. Hij heeft van Tesla en zijn ruimtevaartbedrijf SpaceX buitengewoon veelbelovende ondernemingen gemaakt, en tussendoor richtte hij ook nog tunnelboorbedrijf The Boring Company en zonnepanelenfabrikant SolarCity op. Hij bouwt een paar van de grootste batterijenfabrieken van de wereld. En oh ja, hij heeft ook de Hyperloop bedacht, een futuristisch vervoermiddel in vacuüm buizen.

Het roept soms de vraag op of we met zijn allen zitten te kijken naar de grote Elon Musk-compensatieshow. Een show die ook weer extra druk op zijn schouders legt. Bij persconferenties waar Musk spreekt, roept het publiek hem regelmatig dingen toe als: „Red ons, Elon!”

Onderzoek naar tweet

Ondernemer Arianna Huffington schreef dit weekend een open brief aan Musk waarin ze hem opriep om het rustiger aan te doen. „Je laat een ouderwetse, anti-wetenschappelijke en inefficiënte manier zien om met menselijke energie om te gaan. Het is alsof je ons in een toekomst van schone energie (en ruimtevaart) wilt brengen met een stoommachine die op kolen draait. Het gaat gewoon niet werken zo.” Musk reageerde tamelijk bitter op Twitter: „Je denkt dat [minder werken] een optie is. Dat is niet zo.”

Maar het lijkt er steeds meer op dat als Musk niet zelf wil veranderen, er dan van buitenaf wordt ingegrepen.

Het bestuur van Tesla werkt volgens Amerikaanse media aan plannen om een tweede man of vrouw naast Elon Musk te zetten, bijvoorbeeld een operationeel directeur om hem te ontlasten. Het is ook nog maar de vraag of de positie van Musk niet verder onder druk komt door een onderzoek dat de beurstoezichthouder SEC heeft ingesteld. De waakhond onderzoekt of Musks tweet eerder deze maand, waarin hij hint op een beursexit van Tesla, valt onder illegale koersmanipulatie. Zijn positie bij Tesla is niet eerder zo penibel geweest als nu.

Musk zelf is optimistisch over de toekomst van Tesla, maar bezorgd over wat hemzelf de komende tijd nog te wachten staat, zei hij tegen The New York Times. „Op persoonlijk vlak moet het ergste nog komen.”

Lees verder over de problemen die Tesla en Musk parten spelen: Welkom in de ‘productiehel’ van de Tesla Model 3

Correctie (20 augustus 2018): in het inzetje bij dit artikel stond eerder dat Tesla is opgericht in 2008. Dat is onjuist (het was in 2003) en is hierboven aangepast.

Correctie (21 augustus 2018): in een eerdere versie van dit artikel stond een onjuiste anekdote over hoe Musk gepest zou zijn. Die is hierboven weggehaald.

    • Wouter van Noort