Gestopt in Burdaard, en toch ‘reusachtig’

Reportage Elfstedenzwemtocht In Burdaard, net voor Dokkum, eindigde de tocht van Maarten van der Weijden. Hij kon en mocht niet meer.

Maarten van der Weijden wordt afgevoerd op een brancard nadat hij maandag zijn poging om langs elf Friese steden te zwemmen heeft moeten staken omdat hij onwel werd. Foto’s Remko de Waal/ANP

Ze zagen het al meteen, in het dorpje dat zijn laatste zou worden. Die trage slagen, daar bij de brug. Ze breken er altijd. Joke Del Grosso zit in haar betegelde voortuintje in Burdaard, aan de Dokkummer Ee. Ze woont er 33 jaar, dat is drie Elfstedentochten. En ze zag het telkens weer. Heen gaat nog, maar je moet weer terug. Schaatsers half bewusteloos bij die brug. „Ik zei het hier al: dit gaat zo niet, dit komt niet meer terug.”

Maarten van der Weijden (37) kwam wel terug. Maar op een vlot. Iets buiten het dorpje brak hij. Het verontschuldigende handje. De blik van vrouw Daisy op het lichaam dat al uren in slaap was. De handen en voeten waaruit al het leven leek gezogen. 163 kilometer onmenselijkheid en geen meter verder.

Lees ook de column van Wilfried de Jong: Maarten van der Weijden is een beetje gek

Hij kon niet meer, hij mocht niet meer. De arts die hem begeleidde, vond het niet meer verantwoord. Hij was al slapend aan het zwemmen, of andersom. Zijn zoutgehalte was te laag, de medicijnen om hem weer het water op te krijgen richting Dokkum, hield hij niet meer binnen.

De officiële diagnose: uitputting. Zo simpel als het leek. Na 55 uur zwemmen, powernaps op een waterbed, tien van de elf steden. Gelletjes, reepjes en dat ene stuk pizza bij Tjerkwerd. Zijn schema raakte steeds verder uit zicht. In een video die door zijn team online werd gezet maandagochtend klonk hij zo traag als zijn slagen, doodmoe. Maar wel een duimpje: eerst maar eens Dokkum halen en dan zien we wel. Had hij in ieder geval alle elf steden gehad.

Voortgestuwd door duizenden

Voortgestuwd door zijn schuldgevoel en de steun van duizenden mensen langs de route. Hij was nooit alleen, zelfs niet in de nachten. Tractoren en brandweerauto’s verlichtten hem in de donkere sloten, terwijl een bril met blauw licht zijn uiterste best deed hem te misleiden. Na een dutje voorbij Burdaard was het voorbij. Stond er opeens een ambulance in het haventje.

Zijn tocht heeft nogal wat losgemaakt. „Dit is echt de mienskip, gemeenschap”, zegt Del Grosso. „Als wij, zoals nu, een oproep krijgen dat iemand onze hulp en aanmoediging nodig heeft, dan komen we allemaal.” Ze was zelf om 06.30 uur al opgestaan maandagochtend, „want je weet maar nooit of hij toch vroeger kwam”. En toen stonden er al mensen.

Bekijk ook de fotoserie: De tocht der zwemtochten

Maar het is ook waardering, zegt ze. „Dat iemand bereid is dit te doen voor zo’n verschrikkelijke ziekte. Ik ken zelf al tien, twaalf mensen die eraan overleden.” Het doel van Van der Weijden leeft in Burdaard. Een achtjarig jongetje uit het dorp overleed aan de gevolgen van hersenstamkanker. Sindsdien zijn er geregeld acties voor kankeronderzoek.

In het zwembad in het dorp zit eigenaar Anita van der Weide tegen het einde van de middag aan een bakje yoghurt. Tussen de zwemlessen door is ze met niets anders bezig geweest dan de tocht van Van der Weijden. Ze zwom ongeveer anderhalve kilometer met hem mee, ook al mocht het officieel niet wegens de waterkwaliteit. In naam van donateurs, voor 2.500 euro in totaal. „Ik had niet het idee dat hij snel zo ziek zou worden. Maar hij was wel erg wit, ja”.

De sfeer van de afgelopen dagen kon Van der Weide wel verklaren. „Weet je, het is de Elfstedentocht en Friesland is Friesland”, zegt ze lachend. „En dit was uniek, wie gaat er nou tweehonderd kilometer zwemmen?” Ze kan zich voorstellen dat de beelden wel wat weg hadden van de schaatstocht, maar het gevoel is volgens haar anders. „Tijdens de echte Elfstedentocht kun je achter elkaar schaatsen, hij moet het helemaal alleen doen. Het is nog nooit gedaan en ik denk ook niet dat iemand het ooit nog gaat proberen. En ook het gevoel: hij zwemt voor kanker. Je gaat heel diep voor heel veel mensen en niet voor jezelf.”

Lees ook het interview met Van der Weijden vooraf: ‘Ik ben bezeten, ik ben nu geen leuke man, geen toffe vader’

Ze vindt het, net als zo vele bewonderaars de afgelopen dag, „reusachtig” wat Van der Weijden heeft gepresteerd. „En natuurlijk maakt het niet uit dat hij het niet heeft gehaald, maar voor hem vast wel. Ik kan me voorstellen dat hij zelf enorm baalt. Maar iemand die ook maar één verkeerd woord hierover zegt, hoeft niet in Friesland te komen.”

Feestelijke afsluiting

Van der Weijden zelf was na zijn zoutinfuus in het ziekenhuis in Leeuwarden genoeg aangesterkt om de feestelijke afsluiting aan het begin van de avond op het Oldehoofsterkerkhof in de Friese hoofdstad bij te wonen. Per bootje werd hij richting het plein gebracht. Zijn gelaat nog steeds vermoeid, zijn ogen gezwollen door de emotie, een wat onzekere lach en even zo onzeker gezwaai naar de mensen langs de kant. Per blauwe brancard werd hij door een spontane erehaag richting het podium gereden, waar een paar duizend mensen hem toejuichten zoals ze dat de dagen ervoor ook hadden gedaan.

Lees ook: De aanbidding van de lijdende Maarten

„Ik heb alles gegeven”, zegt hij. „Dan ben je helemaal leeg, maar ik vind het hartverwarmend dat jullie hier allemaal zijn.” Hij had na de nacht van zaterdag op zondag eigenlijk al willen opgeven. „Er zit ook een grens aan mijn lijden.” Maar zijn vrouw hield hem voor: denk aan al die mensen langs de kant. „Het werd voller en voller en hoe verder ik kwam, hoe meer motivatie dat werd om door te gaan.”

Maandagavond was er 2.511.302 euro opgehaald voor de elf kankerstudies die Van der Weijden wilde steunen, de elf die als motivatie op borden langs zijn route werden geplaatst. Of hij ooit nog eens zou zwemmen, werd hem nog even gevraagd. „Ik moet er niet aan denken.”

Correctie (21 augustus): In een eerdere versie van dit artikel stond dat zijn team Van der Weijden een schuldgevoel aanpraatte toen hij overwoog te stoppen. Het was zijn vrouw, die hem geen schuldgevoel aanpraatte maar wees op al die mensen langs de kant.

    • Frank Huiskamp