Nieuwe regels voor de slacht: is geofferd lam of schaap wel halal?

Offerfeest

Vanaf dinsdag tot en met zaterdag vieren moslims het Offerfeest. Per gezin wordt dan een lam of schaap ritueel geslacht. Voor het eerst gelden nieuwe regels voor de slacht. Dat zorgt voor onrust en wantrouwen.

Drukte bij slachterij Yakhlaf in Zaandam in 2016, waar klanten het door hun bestelde vlees voor het Offerfeest kwamen afhalen. Foto’s ROBIN UTRECHT/ANP

Het middaggebed is voorbij. Drie mannen staan in de hal van de moskee in het Utrechtse stadsdeel Leidsche Rijn en trekken hun schoenen weer aan. Ze praten over wat moslims deze week bezighoudt; het Offerfeest. Mits hun namen niet worden genoemd. „Geloof is een privé-kwestie, wij willen daar niet in de publiciteit op worden aangesproken.”

De vraag is of je als moslim in Nederland nog wel een schaap ritueel kunt laten slachten, sinds begin dit jaar de dierenwelzijnsnormen in slachthuizen zijn aangescherpt. „Ik heb de garantie gekregen dat mijn schaap ritueel wordt geslacht”, zegt een jonge man. „Dat is voor mij voldoende. De slachter is zelf een moslim. Ik moet erop kunnen vertrouwen dat hij het schaap met één haal doodt, en dat het dier niet onnodig lijdt. Als de slachter dat toch niet doet, dan is dat zijn pakkie-an. Het gaat om de intentie.”

Van nut en noodzaak van de welzijnsregels zijn de mannen niet overtuigd. „Hoe kun je bepalen dat een dier meer lijdt als het ritueel wordt geslacht?”, zegt een man. Dat kan alleen als de slacht ondeskundig gebeurt. „Dan is het mes niet scherp genoeg.” De regels zijn volgens hen deels bedoeld om moslims te pesten. „Waarom anders communiceert de overheid er zo slecht over? Waarom zijn er geen folders of flyers uitgedeeld?” Een derde, oudere man zegt een dier in Marokko te laten slachten. „Ik heb er hier geen vertrouwen in.” Zijn standpunt stelt de andere mannen teleur, en gelukkig is hij na een half uur praten van mening veranderd. „Ik ga het in Nederland proberen. Dat is trouwens ook beter voor de economie.”

Foto Robin Utrecht/ANP

Vanaf dinsdag vieren moslims het Offerfeest, een belangrijk feest in de islam ter nagedachtenis aan de profeet Ibrahim, die zijn zoon wilde offeren voor Allah. De aanloop naar het feest wordt in Nederland overschaduwd door discussies over de vraag of het offer, één lam of schaap per gezin, in Nederland nog wel ‘halal’ gebeurt, voor pakweg 250 euro per dier. Aanleiding is een ‘convenant onbedwelmd slachten volgens religieuze riten’ dat vorig jaar werd gesloten tussen toenmalig staatssecretaris Martijn van Dam (dierenwelzijn, PvdA), slachters en vertegenwoordigers van moslims en joden. Onverdoofd slachten is vanaf dit jaar alleen nog geoorloofd als het dier veertig seconden na de halssnede geen tekenen van bewustzijn meer vertoont. Indien ooglid of hoornvlies bij aanraking nog reageert, moet het dier alsnog worden bedwelmd, met een tang of een schietpen. Bovendien moet elke rituele slachter een extra dierenarts inhuren, die op een en ander toeziet. „De regels zijn heel duidelijk”, zegt een woordvoerder van de NVWA, belast met toezicht op de rituele slacht. „Of dit halal of koosjer is of niet, is een religieuze vraag. Daar gaan wij niet over. Wij houden toezicht op het dierenwelzijn.”

Lees ook: Veel tekortkomingen bij onverdoofde rituele slacht voor islamitisch Offerfeest

Inhuur van dierenartsen

Niettemin heerst er veel verwarring onder consumenten. Hun twijfel wordt gevoed door slachterijen. Die kunnen niet meer in alle gevallen garanderen dat het vlees halal is geslacht. „Ik zeg tegen mijn eigen klanten dat ze maar beter in het buitenland kunnen offeren”, zegt Musa Kolukisa, de van oorsprong Turkse eigenaar van slachterij New Atlas in Arnhem. Hij klaagt over de kosten voor het inhuren van een dierenarts. Die bedragen 33,81 euro per kwartier met een starttarief van 164,43 euro. „Onbetaalbaar”, zegt Kolukisa. „Dit zijn pesterijen van de overheid. Moslims irriteren, daar gaat het de overheid om. De overheid wil niet dat je in naam van God offert. Er is bovendien sprake van rechtsongelijkheid, want in andere slachthuizen gaat nog veel vaker iets verkeerd. Hoe vaak gaat het niet mis met varkens? En waarom word ik niet beschermd tegen ziek paardenvlees?”

Het wantrouwen wordt breed gedragen. Er doen veel verhalen de ronde over slachters die de dieren toch vooraf verdoven, of onmiddellijk na de eerste halssnede, zodat er geen tijd verloren gaat tijdens de drie drukke slachtdagen, of die al vóór het Offerfeest zijn begonnen met slachten. „Dat is misleiding, en dat maakt consumenten begrijpelijkerwijs onrustig”, zegt Abdelfatteh Ali-Salah, directeur van Halal Correct, een certificeringsbureau. Zelf laat ook hij een schaap in zijn land van herkomst slachten, in Tunesië. „Ik schat dat in een gemiddeld jaar 5 tot 10 procent in het buitenland laat slachten, en dat dit nu 30 procent is.” Dat komt ook doordat het Offerfeest voor delen van Nederland in de vakantie valt, en veel moslims toch al in hun land van herkomst verblijven. Salah heeft de indruk dat Nederland „anti” ritueel slachten is. „Sommige dierenartsen zijn heel vervelend op de werkvloer. Ik heb dat meegemaakt. Het lijkt wel pesten. Ze hebben een andere filosofie dan de moslims. En iedere dierenarts denkt er ook weer anders over.”

Niet waar, reageert de NVWA. „De regels hebben alles eenduidiger gemaakt. Als regels worden overtreden, grijpen dierenartsen in. Dat is hun taak. Dat doen ze zo uniform mogelijk. Daar hebben wij trainingen voor.”

Sandra van de Werd roept moslims op hun reeds gekochte offerdier bij haar onder te brengen. Ze kan het onverdoofd doorsnijden van kelen, in naam van de islam, niet langer aanzien.

‘Niet goed doorgecommuniceerd’

Ook imams en moskeebesturen hebben zich in de discussie gemengd en zijn bezorgd over de „onduidelijkheid” en „gebrek aan openheid” bij slachterijen. Veel onrust had voorkomen kunnen worden, als overheid en slachthuizen de consument beter hadden geïnformeerd, zegt vice-voorzitter Saïd Bouharrou van de Raad voor Marokkaanse Moskeeën Nederland. „Die veertigsecondenregel is niet goed doorgecommuniceerd.” De Vereniging van Slachterijen en Vleesverwerkende Bedrijven betreurt de commotie. „De nieuwe regels zijn niet onduidelijk”, zegt secretaris Richard de Mooij. Wel maken ze de slacht lastig. „Je moet een dierenarts inhuren die per uur twee keer het salaris van premier Rutte krijgt. Er zijn nog voldoende slachterijen die meedoen, maar vooral de kleine slachterijen kunnen deze extra kosten moeilijk opbrengen.”

Spijtig, vindt De Mooij. De slacht tijdens het Offerfeest is weliswaar klein. Er werden tijdens het Offerfeest vorig jaar ruim zestigduizend schapen, runderen en geiten onverdoofd geslacht. Een fractie van vorig jaar, toen er in Nederland in totaal ruim twee miljoen runderen, ruim vijftien miljoen varkens en ruim een half miljoen schapen en lammeren werden geslacht. Maar als moslims zich afkeren van de Nederlandse markt, dan is dat „niet fijn”, zegt De Mooij. „Weinig mensen eten schapenvlees. De schapensector heeft moslims nodig.”

Foto Robin Utrecht/ANP

Ook Fouad Bouzarda, eigenaar van Vleescentrum Paradijs, een halal slachterij met vier winkels in de Randstad, wijt de onrust aan „onwetendheid”. Hij heeft moskeeën bezocht om gelovigen te waarschuwen voor „nepnieuws” en uit te leggen dat er toch echt halal wordt geslacht. Bouzarda slacht tijdens het Offerfeest dit jaar ongeveer 1.500 dieren, en is enkele duizenden euro’s duurder uit, vooral door de inhuur van dierenartsen. „De slachtkosten zijn per dier dertig euro hoger.” Over het verdoven bestaan veel misverstanden. „Die regel voor veertig seconden doet er in de praktijk niet veel toe, want vrijwel alle schapen zijn na twintig seconden dood. Vooraf verdoven is trouwens ook halal, als het hart klopt en het dier er niet door beschadigd raakt. Maar goed, voor het Offerfeest slacht ik onverdoofd.”

De imams in Nederland willen intussen de kwestie niet ingewikkelder maken dan die is. „In religieuze zaken is het altijd de vraag of je in staat bent iets te doen of niet”, zegt Yassin Abouyaala, imam in Den Haag en bestuurslid van de Vereniging van Imams in Nederland. „Zolang de mogelijkheid er is een dier te offeren in Nederland, doe je mee. Je moet daarbij niet zomaar vertrouwen op een slager, je moet niet naïef zijn. Als je hem niet gelooft, vraag je of je bij de slacht aanwezig kunt zijn. Dat mag vaak ook. Als het toch niet lukt, kun je uitwijken naar het buitenland en een offer brengen in de vorm van een gift. Zo maak je er iemand anders blij mee.”

    • Arjen Schreuder