Opinie

    • Carolien Roelants

Assad heeft Syrië verwoest. Helpen we hem nu bouwen?

Het Westen wil niet investeren in de wederopbouw van Syrië zolang Assad er zit, weet Carolien Roelants. Is die positie houdbaar nu vluchtelingen terugkeren?

De Syrische stad Aleppo. De verwoestingen in het land bedragen 334 miljard euro. Foto Andrei Borodulin

Ik wil het vandaag met u hebben over wederopbouw in Syrië. Of liever wederopbouw van Syrië want het is verschrikkelijk kapot. Kapot gemaakt. Allereerst door de gevechtsvliegtuigen en tanks van Bashar al-Assads regime zelf, in veel mindere mate door rebellengroepen en ten slotte ook nog eens door de internationale coalitie die het kalifaat van de Islamitische Staat vanuit de lucht vernietigde. De VN-organisatie ESCWA heeft zojuist de verwoesting in cijfers gevat: 334 miljard euro.

Die miljarden steken nogal schril af tegen de ruim 396.000 euro die het Nederlandse Rode Kruis de afgelopen paar weken van u, of waarschijnlijker niet van u, voor Syrië heeft binnengehaald. Nu Assads regime met ruime Russische en Iraanse hulp bijna zijn hele land terug in zijn greep heeft gekregen, beginnen vluchtelingen uit binnen- en buitenland naar hun woningen terug te keren. Voorlopig vooral ontheemden, dus interne vluchtelingen, van wie er zo’n 6 miljoen zijn. Nog eens bijna 6 miljoen zijn de grens over gevlucht. De helft van de bevolking in totaal. Dit om de gedachten te bepalen.

Het Rode Kruis wil met zijn actie mensen die terugkeren helpen met voedsel, medische en psychische zorg of wat geld voor een winkeltje of landbouwbenodigdheden. Glas in de ramen van hun huis. Een beetje wederopbouw op individueel niveau zodat mensen tenminste kunnen overleven. Hier kom ik straks op terug.

In 2012 deed het Rode Kruis onderzoek naar de geefbereidheid van de Nederlandse bevolking voor Syrië en die was niet groot – laten ze het daar maar uitzoeken, was de teneur. Het is duidelijk dat die teneur niet is veranderd. Tot vrijdagmiddag hadden 6.636 mensen geld overgemaakt, vertelde een woordvoerder me desgevraagd, van 84 cent tot 10.000 euro. Mensen geven eerder voor een ramp, zei de woordvoerder. Zie de 19 miljoen voor orkaan Irma op Sint Maarten vorig jaar. Hoewel je Syrië natuurlijk ook als een ramp kunt zien.

Het Rode Kruis wil dus een beetje wederopbouw doen, maar hoe zit het met de wederopbouw in het algemeen, nu de oorlog in een groot deel van het land min of meer naar een einde loopt?

Punt is dat de Europese Unie en de Verenigde Staten daar pas in willen investeren wanneer de Syrische partijen het eens zijn geworden over een „alomvattende, echte en inclusieve politieke transitie” (standpunt EU) in het land. Dat wil zeggen wanneer Assad weg is.

Wat weer wil zeggen dat de vluchtelingen de komende tien jaar ofzo wat de EU-VS betreft in hun rattenkampjes en garages in de buurlanden kunnen blijven bivakkeren. Of in een oude school in eigen land. U hoeft niet naar Rusland en Iran te kijken, want die doen de wapenhulp en kijken juist naar het Westen. China beperkt zich tot landen waarin het de moeite waard is te investeren wegens olie- of andere grondstoffenvoorraden. Turkse bouwbedrijven staan te popelen, maar daarvoor moeten Erdogan en Assad eerst nader tot elkaar komen.

Het westerse standpunt vind ik begrijpelijk – het wil een abject regime als dat van Assad niet subsidiëren. En abject is het. Moet ik nog voorbeelden geven? Ik denk het niet.

Maar de vraag is: kan het Westen op de moral high ground blijven kamperen terwijl het zich zelf inmiddels bij het aanblijven van Assad heeft neergelegd? Is het standpunt van het Westen houdbaar nu steeds meer vluchtelingen door opvanglanden, Libanon voorop, worden gedwongen om terug te keren? Dit is geen retorische vraag – het is een dilemma.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

    • Carolien Roelants