Opinie

VS-Turkije

Hoe Trump en Erdogan de wereldeconomie gijzelen

Kan één dominee een mondiale crisis ontketenen? Het leek er deze week heel even wel op. De regering-Trump staat er op dat Turkije de Amerikaanse geestelijke Andrew Brunson vrijlaat. Brunson, twee jaar geleden opgepakt na de coup tegen president Erdogan, zit vast op verdenking van spionage en terrorisme, op basis van een vermeende band met de Turkse geestelijke Fethullah Gülen. Die laatste zit volgens Ankara achter de coup, en woont in de Verenigde Staten. Turkije wil dat hij wordt uitgeleverd.

De patstelling die is ontstaan, komt op een precair moment. De Turkse munt, de lira, verloor dit jaar al flink terrein op de Amerikaanse dollar. De voornaamste reden is een ver oplopende inflatie van nu 16 procent, die de externe waarde van de munt uitholt. President Erdogan maakte het allemaal erger door ogenschijnlijk in te grijpen toen de centrale bank als antwoord op de vallende wisselkoers de rente extra wilde verhogen. In Erdogans aparte denkwereld zorgt een hogere rente voor hogere inflatie.

Turkse banken en bedrijven hebben forse dollarleningen uitstaan. Zij zijn zeker niet de enige. De lage Amerikaanse rente heeft de afgelopen jaren gezorgd voor een golf van dollarleningen in vrijwel alle opkomende landen. Volgens de internationale bankenclub IIF gaat het nu om 2.700 miljard dollar.

Nu de Amerikaanse rente stijgt, worden die buitenlandse leningen lastiger te voldoen. Onzekerheid daarover zorgt voor een daling van de lokale munten en een stijging van de dollar, en maakt het probleem zo alleen maar nijpender. Een spiraal, die doet denken aan de Aziatische crisis van 1997-1998, dreigt.

In vroeger tijden zouden de Verenigde Staten zijn opgetreden als internationale regisseur, om zo’n ramp af te wenden. Het beproefde stelsel van internationaal politiek overleg in de G7, of de G20, en de financiële vuurkracht van het Internationaal Monetair Fonds zouden worden ingezet om een crisis in de kiem te smoren.

Maar het is de vraag of dit allemaal nog wel functioneert in het tijdperk-Trump. De Amerikaanse president veranderde de daling van de Turkse lira eigenhandig in een vrije val toen hij vorige week vrijdag de Amerikaanse invoerheffingen op Turks staal en aluminium zei te gaan verdubbelen. Mocht Turkije in een acute betalingsbalanscrisis terechtkomen, dan moet nog maar worden bezien of het IMF te hulp kan snellen. De Verenigde Staten hebben daar traditioneel een blokkerende minderheid in het bestuur.

Trumps ingreep zorgde er intussen voor dat Erdogan de binnenlandse economische problemen, die toch echt thuis zijn vervaardigd, nu kon wijten aan een buitenlands complot tegen Turkije. Zo duurt de patstelling voort. Turkije praatte donderdag, via Erdogans schoonzoon en minister van financiën Berat Albayrak in op internationale investeerders om die gerust te stellen. Het zag woensdag Qatar bereid om 15 miljard dollar aan investeringen toe te zeggen. En daarna deed Trump het effect daarvan met een paar tweets weer teniet.

Aan die prestigestrijd moet een einde komen. Dat dominee Brunson behoort tot de kerkelijke stroming van vicepresident Mike Pence maakt de zaak er niet makkelijker op.

Wereldwijd heeft het conflict al repercussies: ook andere munten verzwakken, van India tot Zuid-Afrika tot Brazilië. De wereldeconomie zit op de top van een nogal precaire conjunctuur en de herinneringen aan de financiële crisis van 2008 zijn nog vers. Het Centraal Planbureau voorspelde donderdag in zijn Macro Economische Verkenningen een voortgaande bovengemiddelde groei voor Nederland. Maar het CPB ziet ook een toename van de neerwaartse risico’s voor de economie. Turkije wordt daar, terecht, bij genoemd. Het is van groot belang dat de patstelling tussen Washington en Ankara wordt doorbroken. Eens zal de conjunctuur weer dalen, en dat wordt al niet gemakkelijk. Een harde landing van de wereldeconomie moet koste wat kost worden vermeden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.