Opinie

    • Folkert Jensma

Val nooit in handen van het Britse strafrecht

En dan nu, zoals beloofd, The Secret Barrister, de bestseller van een anonieme Britse strafpleiter over de rechtspleging in het Verenigd Koninkrijk. Je kunt dit boek lezen als weer een anecdotische beschrijving van een land waar iedereen links rijdt, vrijwillig in de rij staat en praat alsof ze in Downton Abbey dan wel bij Eastenders thuishoren. Dan is een Oliver Twist-achtig boek over verdachten die „Guilty” zeggen en dan bij hamerslag gestraft worden, over magistrates die geen jurist zijn (maar apotheker of bibliothecaris) en advocaten die als officier van justitie in te huren zijn, vooral onderhoudend.

Maar dit boek beschrijft excessen – willekeur over wie er wordt vervolgd en wie niet, over zittingen waarbij de verdediger noch de officier het dossier konden lezen, over parasiet-advocaten die niks doen. Met als uitschieter de ‘onschuldbelasting’ – wie wordt vrijgesproken maar geen gefinancierde rechtsbijstand ontving, is financieel geruïneerd. De Staat betaalt niets terug – en advocaten declareren rustig een ton voor hun moeite. De rechtspraak denderde even uw leven binnen – u bleek onschuldig, en voortaan ook failliet. Dat strafrechtspleging achter de schermen met plakband en touw aan elkaar zit, zal de intimi hier ook niet onbekend voorkomen. Maar zó erg, en dat in een EU-land, waar Nederland verdachten aan overlevert?

De auteur beschrijft vlijmscherp, tongue-in-cheek, hoe desastreus tien jaar bezuinigen op politie, Openbaar Ministerie, rechtspraak en advocatuur hebben uitgewerkt. Hoe het publiek door de tabloids is misleid; hoe desastreus het Tory-beleid voor de rechtspleging was. Over het recht en hoe het is kapot gemaakt, luidt de ondertitel. En daar zit de parallel voor Nederland. Ook hier staan rechtspraak en OM onder financiële en productiedruk. Ook hier wordt een deel van de advocatuur stilletjes uit de markt gedrukt door almaar lagere vergoedingen. Waar verder geen haan naar kraait omdat het publiek strafrechtspleging ziet als iets wat ‘de ander’ treft, maar nooit de burger zelf. Totdat die natuurlijk door een stomme verkeersfout een kind dood rijdt. De ‘secret barrister’ grijpt de lezer dan bij de kraag en drukt hem in de misère van wat er dan volgt. Het publiek kijkt door een rietje naar het strafrecht – de auteur ziet wel hoe dramatisch veel zaken mislukken door slordigheid en incompetentie. Hoeveel rampen en extra leed het ‘recht’ veroorzaakt.

Dit boek leest als een doemscenario – dit gebeurt er als een soevereine staat z’n rechtspleging financieel afknijpt en dat jaren volhoudt. Oplopende wachttijden, haperend procesmanagement, talloze fouten en vergissingen. Toeval en willekeur regeren. Inmiddels gaat in tweederde van alle Britse strafzaken iets mis. Sleutelinformatie ontbreekt, getuigen en verdachten zijn niet aanwezig, ontlastend bewijs is niet aan de verdediging gestuurd, cruciaal onderzoek is vergeten, de tolk is spoorloos, digitale informatie kan niet worden getoond, etcetera. Het boek rekent voor dat in het Verenigd Koninkrijk de politie twintig procent budget inleverde: 20.000 agenten minder, 13 procent van de totale sterkte. Van 2010 tot 2016 werd er 26 procent minder aan strafrechtspleging uitgegeven. En er wordt verder bezuinigd. Het personeelsbestand bij de Britse rechtspraak is met 40 procent afgenomen. Met groeiende achterstanden tot gevolg en een dramatisch tekort aan zittingscapaciteit.

In Britse rechtbanken blijken inmiddels ‘floating trials’ te bestaan. Ofwel het opzettelijk overboeken van zittingszalen, wetend dat er altijd wel één of twee zittingen worden onderbroken of niet kunnen beginnen. Tot zeven complete strafzaken, met getuigen, slachtoffers, advocaten en familie staan dan op de gang klaar om ad hoc binnen te worden geroepen. Of niet natuurlijk, waarna de volgende kans op een zitting best een half jaartje later kan zijn. „Moet u voorkomen? Neem een boek mee”, adviseert de auteur zijn cliënten. Het uurloon van advocaten voor publieke rechtsbijstand in strafzaken varieert inmiddels van 11 tot 22 euro. Wat neerkomt op een fractie van dat van een Britse loodgieter. Kortom, lees, huiver en laat het hier vooral niet zo ver komen.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht

Correctie 18 augustus 2018: In een eerdere versie van dit artikel stond Downtown Abbey. Dat moest Downton Abbey zijn en is in deze versie aangepast.

    • Folkert Jensma