Oud-VN-topman Kofi Annan (80) overleden

Dat heeft de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) zaterdag bekendgemaakt.

Voormalig secretaris-generaal Kofi Annan op bezoek bij Mark Rutte. Foto Bas Czerwinski / ANP

Kofi Annan, oud-secretaris-generaal van de Verenigde Naties, is op 80-jarige leeftijd na een kort ziekbed in het Zwitserse Bern overleden.

Twitter avatar UNmigration IOM - UN Migration Today we mourn the loss of a great man, a leader, and a visionary: former @UN Secretary General @KofiAnnan. A life well lived. A life worth celebrating. https://t.co/3sLmy7VS2p

Zijn overlijden wordt bevestigd door zijn familie die op Twitter van een
“immens verdriet” spreekt.

Hoofd Vredesoperaties

De Ghanees Annan was al dertig jaar werkzaam bij de Verenigde Naties voordat hij in 1996 secretaris-generaal van de internationale organisatie werd. Zo was hij onder meer van 1993 tot 1996 hoofd Vredesoperaties. In die periode richtten Hutu-milities in Rwanda een massale slachting aan onder de Tutsi-bevolking en vond de val van Srebrenica plaats, waar in 1995 duizenden moslimmannen werden weggevoerd en vervolgens werden vermoord. Nederlandse VN-militairen hadden de opdracht de enclave te beschermen.

Beide genocides tekenden Annan. Daarom gaf hij toen hij in 1996 secretaris-generaal werd opdracht het optreden van de VN te onderzoeken, een uitzonderlijk gebaar van openheid van de organisatie. Beide onderzoeksrapporten velden een hard oordeel.

Bij Annans vertrek bij de VN in 2006 schreef onze redacteur Juurd Eijsvoogel:

“Als Annan sprak – steevast in zijn stijve, wat formele stijl – dan luisterde bijna iedereen. Hij wist de VN, in de jaren negentig in een diepe crisis beland door de falende vredesoperaties in Rwanda en op de Balkan, nieuw leven in te blazen.”

Lees ook: De vijf lessen van Kofi Annan, waarin hij terugblikt op zijn periode als secretaris-generaal van de VN

Andere prioriteiten

Toen Annan aantrad als secretaris-generaal van de VN, was het oppoetsen van de slechte relatie met de Verenigde Staten een van zijn andere prioriteiten. Maar ondanks een veelbelovend begin kon hij na tien jaar vooral terugkijken op pijnlijke teleurstellingen en harde confrontaties. Dat kwam vooral door de Irak-oorlog, die de VS doorzetten ondanks een diep verdeelde internationale gemeenschap.

NRC-redacteur Eijsvoogel schreef daarover in 2006:

“Hij was vaak niet opgewassen tegen de reusachtige problemen die zich voordeden: verdeeldheid in de Veiligheidsraad die de VN herhaaldelijk in grote crisissituaties tot machteloosheid veroordeelde; een Amerikaanse regering die het liefst op eigen houtje opereerde en die zeker na 9/11 nog maar weinig op had met internationale organisaties; een groeiende tegenstelling tussen arme en rijke landen binnen de VN, wat de effectiviteit van de volkerenorganisatie verder ondergroef; en de verouderde opzet van de organisatie, die na de Tweede Wereldoorlog was opgericht maar nu allang niet meer de machtsverhoudingen in de wereld weerspiegelt.”

Lees ook het interview dat NRC met hem had. VN-chef Kofi Annan: ‘Als Amerika wil leiden, moet het ook betalen’

Annans ambities voor de VN waren groot geweest. In 1997, toen hij een jaar secretaris-generaal van de VN was, zei hij in een interview met NRC:

“Mijn doel is van de VN een beter instrument maken voor de internationale gemeenschap èn tegelijkertijd van de wereld een betere plek maken. Ik ben een man van daadkracht, ik ben realistisch, geduldig en vasthoudend. Als actie vereist is, zal ik optreden.”

‘Ik ben realistisch, geduldig en vasthoudend’

Desondanks was Annan een van de populairste, en volgens velen ook een van de beste leiders die de Verenigde Naties ooit heeft gehad. Eijsvoogel schreef in 2006: “Kofi Annan is wel een ‘seculiere paus’ genoemd, zoveel moreel gezag en charisma straalde hij uit. De zacht sprekende, beheerste en ogenschijnlijk bescheiden man uit Ghana dwong op het wereldtoneel niet alleen respect af bij politieke leiders en diplomaten, ook in de publieke opinie stond hij al snel in hoog aanzien.”

In 2001 kregen hij en de VN samen de Nobelprijs voor de Vrede. Het Nobelcomité roemde hem om zijn inzet voor de bestrijding van aids en internationaal terrorisme. Ook werd onder zijn leiding het budget van de Verenigde Naties efficiënter besteed.

    • Marissa van Loon