Te pas en te onpas geheimen in de raad

Lokale politiek Grote geheimzinnigheid in de Westlandse politiek, deze week. Wordt er steeds vaker met vertrouwelijkheid geschermd?

In Westland zijn al twee hotels voor arbeidsmigranten: in Maasdijk (foto) en Wateringen. Foto Christian van der Kooy

Ze waren pas vier dagen van tevoren gebeld, midden in hun vakantie. Over het onderwerp van de vergadering was hun niets verteld. En via de media moesten ze vernemen dat die achter gesloten deuren zou plaatsvinden. En tóch kwamen dinsdagavond 34 van de 39 gemeenteraadsleden opdagen bij de halsoverkop ingelaste raadsvergadering in Naaldwijk, gemeente Westland.

Deze vrijdag heft de gemeente de geheimhouding op en maakt zij bekend waarover werd vergaderd, maar tegen NRC bevestigden raadsleden het thema eerder deze week al. Via een spoedvergadering moest een bestemmingsplan worden aangepast dat de eventuele bouw van een tweede ‘Polenhotel’ kan verhinderen.

Veel raadsleden toonden zich verbolgen over de gang van zaken. Die is dan ook opmerkelijk: slechts zelden worden raadsleden van reces teruggeroepen en ook een vergadering achter gesloten deuren, waarvan het onderwerp vooraf niet bekend is gemaakt en waarover achteraf niet mag worden gesproken, komt niet vaak voor.

Onervaren raadsleden

Als Olaf Schuwer, als jurist gespecialiseerd in gemeentelijk bestuursrecht, in de gemeenteraad van Westland had gezeten, had hij het wel geweten. „Dan had ik in de groepsapp gezegd: ‘Jongens we komen niet terug. Eerst willen we weten waarom’.” Hij benadrukt: de raad gaat zélf over zijn vergaderingen. „Het is niet zo dat als de burgemeester roept, de raad komt.” Hij ziet er wel een trend in. „Gemeenteraden spelen zo Tweede Kamertje. Voor het eerst zagen we nu een raad die teruggeroepen werd van reces. Wie volgt, zou ik zeggen.”

Ook opvallend: al voor de vergadering liet het college via een woordvoerder weten dat deze achter gesloten deuren zou plaatsvinden. Maar ook daar gaat het college niet over, benadrukt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans. „Alleen de raad zelf kan volgens artikel 23 van de Gemeentewet de beslotenheid van een vergadering bekrachtigen.”

Daarvoor kunnen goede redenen zijn, zegt John Bijl van het Periklesinstituut, dat gemeenteraden traint. „Bijvoorbeeld als het besprokene de onderhandelingspositie van een gemeente ten opzichte van een projectontwikkelaar ondermijnt.” Maar, signaleert hij: niet zelden gebruikt een college of ambtenaar oneigenlijke gronden om stukken geheim te laten verklaren. „Raadsleden moeten op hun qui-vive zijn: is het wel terecht om geheimhouding te eisen? Over het algemeen mogen raden zelfverzekerder zijn. Zeggen: this is not how democracy works, als een ambtenaar iets besloten wil houden. Want de raad bepaalt.”

Ook Voermans denkt dat raadsleden zich soms te makkelijk laten intimideren. „Omdat gemeenten steeds groter worden, zie je dat het bestuur professionaliseert en het vaker doorgewinterde en hoogopgeleide bestuurders zijn. De gemeenteraad is, als afspiegeling van de bevolking, vaak minder ervaren en lager opgeleid. En af en toe wordt daar misbruik van gemaakt.”

Lees ook: Stervensnood? De lokale democratie doet ’t prima

Vaker dan het vragen om een besloten vergadering, worden door het college bepaalde stukken geheim verklaard. Maar ook dat moet door de gemeenteraad worden bekrachtigd. Uit een enquête van de regionale omroepen en belangenorganisatie Raadslid.nu (inmiddels is de naam: Nederlandse Vereniging voor Raadsleden) bleek vorig jaar dat meer dan de helft van de raadsleden zich belemmerd voelt in het raadswerk, omdat „te pas en te onpas” stukken geheim zouden worden verklaard.

„Colleges vinden het wel makkelijk om met woorden als ‘confidentieel’, ‘kabinetsoverleg’ en ‘vertrouwelijk’ te schermen”, zegt Jan Dirk Pruim, griffier in Almere en auteur van het boek Wat en hoe voor het raadslid. „Voor raadsleden voelt dat gewichtig. Maar wát is er dan zo vertrouwelijk? Wát mag de burger dan niet weten? Ik denk dat veel raadsleden denken ‘het is achter gesloten deuren, het zal dus gevoelig zijn’ en dan niet doordenken.” In Almere is besloten „alleen bij heel zwaarwegende redenen” in beslotenheid te vergaderen, zegt Pruim.

Voermans ziet bij bepaalde gemeenten „een reflex om pottenkijkers tegen te houden”. Hij verwijst naar Bloemendaal, waar het college onlangs het plan had informatie niet meer zomaar aan raadsleden te verstrekken. „Alsof ze een soort gesloten oester willen worden. Maar de gemeente is van de burger. Het is niet zo dat ze eens in de vier jaar een mandaat halen, en voor de rest maar lekker hun gang kunnen gaan.”

    • Clara van de Wiel
    • Titia Ketelaar