Opinie

    • Hubert Smeets

De dollar regeert, wat Poetin en Erdogan ook zeggen

Turkije en Rusland voelen en gedragen zich meer en meer als „vestingen”, stelt Hubert Smeets na een week liracrisis en nieuwe sancties tegen Moskou.

Beeld Murat Sezer/Reuters

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) had het streng ontraden. Toch durfde Nieuw-Zeeland het deze week aan om de verkoop van onroerend goed aan buitenlanders te verbieden. Als er een (economische) wereldoorlog uitbreekt en monetaire asielzoekers naar het zuiden trekken, moet het eigen volk goedkoop kunnen blijven wonen. Het bleef rustig in Wellington. Dat geluk was Turkije en Rusland niet beschoren, hoewel die de catechismus van het IMF ook trotseren. Hun economieën zijn structureel te zwak voor een grote mond.

Turkije kreeg de boemerang terug, toen president Erdogan in het kader van de „economische oorlog” met de VS opriep tot een boycot van iPhones. „De ijzeren vuist der tirannie is niet opgewassen tegen het 21ste eeuwse kapitaal”, schreef Kevin Williamson in de conservatieve National Review. Erdogan „kan journalisten oppakken en kranten sluiten, maar hij kan de markten niet opsluiten”, aldus Williamson. De val van de lira illustreerde dat volgens hem.

Rusland toonde zich wat slimmer. Natuurlijk, Moskou bindt de strijd aan met het Amerikaanse congres dat met nieuwe sancties ook een „economische oorlog” tegen Rusland ontketent, waarschuwde premier Medvedev. Maar de strijdbijl werd niet opgegraven. Waarom? Volgens journalist Karina Orlova omdat er wel eens een „perfecte storm” boven het Kremlin kan opsteken. Er is niet alleen onvrede over nakende verhogingen van de pensioenleeftijd én de belastingen, schreef ze in American Interest. Ook loyale oligarchen worden minder trouw. Tot juli is met 21,5 miljard dollar ruim twee keer zoveel kapitaal naar veiliger oorden gevlucht als in het eerste halfjaar van 2017. „Geld is natuurlijk de beste indicator voor loyaliteit”, aldus Orlova.

Zo fatalistisch zijn Turkije en Rusland niet. Beide landen voelen en gedragen zich meer en meer als „vestingen”. In lijn met dit belegeringsgemoed etaleerde buitenlandminister Lavrov, dinsdag op bezoek in Ankara, een bevrijdend vergezicht. De dollar heeft zijn langste tijd als mondiale rekenmunt gehad, aldus Lavrov. Een oud ideaal, dat ook voorzichtig wordt uitgewerkt in Moskou. De Centrale Bank van Rusland heeft dit jaar zijn spaartegoed in Amerikaanse schatkistpapier teruggebracht van ruim 100 naar bijna 15 miljard dollar. Maar helpt dat ook? Geld is als taal, schreef het Amerikaanse zakenblad Forbes. „Leuk of niet, Chinese en Franse counterparts spreken onderling vaak Engels. Ook de dollar is veilig, betrouwbaar en eenvoudig te wisselen”.

Einde discussie over een „economische oorlog” die geen oorlog is, maar slechts de hand van de markt zichtbaar maakt? Nee. Gelet op hun zonden (schofferen rechtsstaat, dominee, oorlog in den vreemde) zijn de jongste sancties zo draconisch dat die best eens Turkije en Rusland op de knieën moeten kunnen krijgen.

Driekwart eeuw na Bretton Woods (1944) blijft de dollar de wereld regeren. In Turkije en Rusland kon je niet toevallig hypotheken in dollars afsluiten.

Concurrenten zijn er amper. De euro sneefde door de crisis na 2008. De renminbi moet dienstbaar zijn aan de exportpositie van China. En de roebel stelde zelfs tijdens de sovjet-macht weinig voor.

Hogere instanties zijn er niet. De Wereldhandelsorganisatie kan weinig afdwingen. Internationale arbitragetribunalen, vaak in Den Haag, boezemen supermachten evenmin angst in. Ook Rusland niet.

De VS kunnen de dollar onbekommerd inzetten ‘to make America great again’. Vrij naar generaal Von Clausewitz (1780-1831): ook economische oorlog is een blote voortzetting van de politiek.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.

    • Hubert Smeets