Poolse president blokkeert nieuwe kieswet voor EP-verkiezingen

De wet zou grote partijen bevoordelen, zoals het regerende Recht en Rechtvaardigheid (PiS). President Duda ziet dat niet zitten.

President Duda terwijl hij donderdag zijn veto aankondigt Foto Kacper Pempel/Reuters

De Poolse president Andrzej Duda heeft donderdag aangekondigd een kieswet te zullen blokkeren die het Poolse parlement in juli goedkeurde. Onder de nieuwe regels zouden politieke formaties die minder dan 16,5 procent van de stemmen behalen bij de Europese verkiezingen van 2019, volgens Duda niet langer vertegenwoordigd zijn in het Europese Parlement. Deskundigen plaatsen de verwachte ondergrens tussen de 9 en 20 procent.

De wet zou grote partijen bevoordelen, zoals het regerende Recht en Rechtvaardigheid (PiS), lid van de eurosceptische ECR-fractie, en oppositiepartij Burgerplatform (PO), lid van de christen-democratische Europese Volkspartij. “Dit wijkt te ver af van de standaarden van proportionele vertegenwoordiging”, verklaarde Duda.

Duda werd in 2015 verkozen met steun van het nationaal-conservatieve PiS. Bij zijn aantreden werd hij door veel waarnemers gezien als een salonfähige waterdrager voor de reactionaire PiS-voorzitter Jaroslaw Kaczynski.

Veto

In juli 2017 verbaasde de president zijn critici een eerste keer door een veto uit te spreken tegen wetten die PiS de vrije hand zouden geven bij het benoemen van leden van het Hooggerechtshof en de Raad voor de Rechtspraak. Het presidentiële veto bleek echter slechts een kort oponthoud in de politieke machtsgreep over de Poolse rechtspraak. Het compromis dat PiS en Duda eind 2017 bereikten over de hervorming van de rechtbanken, is nog steeds onaanvaardbaar voor Poolse rechters, grondwetsdeskundigen en de Europese Commissie. Tegelijk liet het Duda toe zijn persoonlijke machtspositie te verstevigen.

Ook nu zien waarnemers achterliggende motieven. Nadat zijn eerste veto in 2017 tot een vertrouwensbreuk leidde met Kaczynski, kan Duda andere politieke vrienden goed gebruiken. Kleinere partijen die niet met zekerheid over de nieuwe kiesdrempel zouden springen, zoals de rechtse anti-establishmentpartij Kukiz-15, zijn potentiële bondgenoten bij de presidentsverkiezingen van 2020. Daarin zal de zittende president het naar verwachting opnemen tegen de eveneens populaire Donald Tusk, ex-premier voor PO en huidig voorzitter van de Europese Raad.

Politicoloog Marek Migalski bood op nieuwszender TVN24 een andere verklaring. Hij gelooft dat Duda de wet zou gevetood hebben na overleg met Kaczynski. “Ze beseften dat de nieuwe regels oppositiepartijen ertoe zouden kunnen aanzetten een grote coalitie te creëren die PiS kan verpletteren.”

    • Roeland Termote