Indiase oud-premier Vajpayee (93) overleden

Vajpayee diende drie keer als premier van India, het land dat onder zijn leiding openlijk een kernmacht werd. De ervaren politicus was een belangrijke figuur in het hindoenationalisme.

De voormalig premier Atal Bihari Vajpayee, gefotografeerd tijdens een partijbijeenkomst van de BJP, in 2004. Foto Elizabeth Dalziel/AP

De voormalige Indiase premier Atal Bihari Vajpayee is donderdag overleden. Dat meldde het All India Institute of Medical Sciences, het ziekenhuis waar hij was opgenomen. Vajpayee is 93 jaar oud geworden.

Een verslaggever van BBC India meldt dat na de bekendmaking van Vajpayee’s overlijden, zich tientallen Indiërs bij het ziekenhuis verzamelden om hun laatste eer te bewijzen aan de oud-leider, die bekend stond om zijn charisma en eruditie. Hij werd bewonderaars een ‘held’ en ‘reus’ in de Indiase politiek genoemd.

Gematigd hindoenationalist

De politicus was mede-oprichter van de hindoenationalistische Bharatiya Janata-partij (BJP), dezelfde partij die nu aan de macht is in New Delhi. Vajpayee begon zijn lange politieke carrière in het Indiase lagerhuis.

In 1996 slaagde hij er in een eerste nationale verkiezingsoverwinning te behalen voor de BJP. Het premierschap dat hij daarna verkreeg, hield hij echter maar dertien dagen vol, omdat hij geen meerderheid had en tegen hem een motie van wantrouwen werd ingediend, die hij niet overleefde.

Twee jaar later kwam hij wel echt aan de macht, dankzij een alliantie die hij wist te vormen met 22 andere, veelal regionale en lokale partijen. Deze keer leidde hij het land gedurende dertien maanden. De daaropvolgende verkiezingen won hij eveneens en tussen 1999 en 2004 was hij opnieuw premier.

Verhouding met Pakistan

Vajpayee’s invloed als premier kwam vooral tot uiting in India’s buitenlandse beleid, en dan vooral in de verhouding met buurland Pakistan. Al kort na zijn aantreden in 1998 werd een reeks ondergrondse proeven met kernwapens uitgevoerd. De eerste sinds die van 1974, toen India via een kernexplosie aantoonde over nucleaire capaciteiten te beschikken. Die nieuwe kernproeven brachten aartsrivaal Pakistan er toe de ontwikkeling van een eigen nucleair arsenaal te versnellen.

De kernproeven kwamen Vajpayee op internationale kritiek te staan, maar hij noemde het atoomwapen onmisbaar voor de Indiase veiligheid. Tegelijkertijd pleitte de BJP-politicus een jaar later voor terughoudendheid, toen Pakistan soldaten de betwiste regio Kashmir instuurde. De Indiase premier weigerde een tegenaanval in te zetten, wat hem lof opleverde van de internationale gemeenschap. Vlak voor zijn aftreden als premier in 2004 begon Vajpayee officieel een vredesproces tussen New Delhi en Islamabad. Zonder veel direct succes overigens.

The New York Times beschrijft de gematigde houding in de binnenlandpolitiek van de man die „lange tijd een onbekende politicus was buiten India, maar uiteindelijk zes jaar lang als grootvaderlijk boegbeeld zijn land leidde’’: Vajpayee steunde gelijke rechten voor alle gelovigen, in een land waar overwegend hindoes wonen. Daarbij ging hij vaak in tegen de militante politici in zijn eigen BJP, die de seculiere identiteit van India het liefst zouden vervangen door een hindoe-staat.

Nationale rouw

In 2009, niet lang na zijn aftreden als premier, werd Vajpayee getroffen door een beroerte. Hij trouwde nooit en woonde in bij het gezin van zijn geadopteerde dochter. Behalve politicus was hij ook dichter: hij publcieerde een aantal dichtbundels in het Hindi.

De huidige premier van India, zijn partijgenoot Narendra Modi, sprak na de dood van Vajpayee van „het einde van een tijdperk’’. De regering heeft zeven dagen van nationale rouw afgekondigd, volgens de Times of India.

    • Lisa Dupuy