Blok probeert politieke rel opnieuw te sussen

Omstreden uitspraken Met nieuwe excuses en een transcript wil minister Blok zijn politieke toekomst redden – voor de Tweede Kamer terug is van reces.

Foto Buitenlandse Zaken/Aad Meijer

Het is de donderwolk die bij het begin van het parlementaire seizoen boven het kabinet hangt: de omstreden uitspraken die minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) in het zomerreces deed over onder meer Suriname en de multiculturele samenleving. Hoewel de bewindspersoon in juli direct zijn excuses maakte, is de kwestie voorlopig nog niet van tafel. Donderdag stuurde Blok opnieuw een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij extra verontschuldigingen maakt.

Blok herhaalt wat hij al eerder zei, namelijk dat hij tijdens de besloten bijeenkomst voor medewerkers van prestigieuze hulporganisaties als de Wereldbank en VN-Vluchtelingenorganisatie UNHCR had willen „prikkelen”. Nu voegt hij daaraan toe dat hij „illustraties en bewoordingen” heeft gebruikt „die niet alleen ongelukkig maar ook onzorgvuldig zijn”. Dat had hij niet moeten doen, aldus de minister. „Dit spijt mij.” 

Lees ook: Wat zei Blok (en kloppen zijn uitspraken)?

De minister lijkt er alles aan te willen doen om de schade te beperken. Hij bracht donderdag zelfs een letterlijke transcriptie van de gewraakte bijeenkomst naar buiten, kennelijk om aan te tonen dat hij niet alleen maar omstreden uitspraken had gedaan.

De timing van de brief is weloverwogen: vrijdag komt de ministerraad voor het eerst na de zomervakantie weer bijeen en dat zou ook de eerste gelegenheid voor journalisten zijn om Blok en premier Rutte te bevragen over de kwestie. Vrijdagochtend werd Blok op weg daar naartoe opgewacht door een haag journalisten, die hij met zachte stem en zichtbaar nerveus te woord stond.

Jesse Klaver, partijleider van GroenLinks, riep Rutte donderdag op om zich „in niet mis te verstane woorden” te distantiëren van Bloks uitspraken. Hij noemde het „niet goed te begrijpen” waarom de premier dit niet meteen heeft gedaan toen de affaire losbarstte. Klaver spreekt van „onzinnige, schadelijke en kwetsende uitspraken”.

Gekleurde mensen

Blok noemde Suriname een „failed state”. Hij zei dat „gekleurde mensen” in Warschau in elkaar geslagen worden en er daarom niet willen wonen. Over de multiculturele samenleving: „Een vreedzaam samenlevingsverband, ik ken hem niet.” Een andere uitlating die veel commotie veroorzaakte, was: „Waarschijnlijk zit ergens diep in onze genen dat we een overzichtelijke groep willen hebben [...] en dat we niet goed in staat zijn om een binding aan te gaan met ons onbekende mensen.”

Over die laatste opmerking schrijft Blok nu dat hij die niet had moeten doen. „Mijn woorden zijn op geen enkele manier bedoeld als vrijbrief voor racisme of uitsluiting van bepaalde bevolkingsgroepen.” 

Lees ook het profiel: Minister Blok, een zaakwaarnemer op Buitenlandse Zaken

Ondanks zijn nieuwe excuses staat Blok begin september, na het reces, nog een stevig debat te wachten. De Kamer zal ongetwijfeld willen weten of Blok internationaal nog geloofwaardig kan opereren. Een woordvoerder van GroenLinks zegt desgevraagd dat Bloks brief niet voldoende is. Hij heeft weliswaar spijt van de uitspraken, maar distantieert zich nog steeds niet van de inhoud. Lilianne Ploumen (PvdA), wier Kamervragen Blok donderdag beantwoordde, constateert dat de minister „eindelijk diep door het stof” is gegaan, maar laat weten dat ze nog niet tevreden is. Zij wil nog weten wat het kabinet doet om de negatieve gevolgen voor het beeld van Nederland in het buitenland recht te zetten. En wat de gevolgen van de affaire-Blok zijn voor de positie van Nederland „in de internationale arena, mede met het oog op onze zetel in de Veiligheidsraad”?

Blok liet donderdag weten dat hij contact heeft opgenomen met de premiers van de Caribische landen en de minister van Buitenlandse Zaken van Suriname. Ook heeft hij contact gezocht met andere landen „die zich gekwetst hadden kunnen voelen door mijn uitspraken”, zoals Polen en Tsjechië. De bewindspersoon bezweert tot slot dat hij „niet eerder soortgelijke uitspraken” heeft gedaan in zijn huidige rol.

Lekker, levertraan

Het vrijgegeven transcript maakt de context duidelijk waarbinnen Blok zijn uitspraken deed. Het acht pagina’s tellende document begint met de constatering dat de internationale samenwerking zwaar onder druk staat. Vervolgens vertelt de minister over de „enorme onzekerheid” die is ontstaan sinds 1990. De Koude Oorlog was „beangstigend” maar ook „heel overzichtelijk”. Daarna kwam de globalisering en begon het grote China deel te nemen aan de vrijhandel. „Het helpt niet om te roepen: u ziet het allemaal fout, het is hartstikke leuk wat er bij u in de wijk gebeurt, en multiculturalisme en multilateralisme, dat is allemaal goed voor u. Lekker, levertraan, bruin brood – dat helpt niet. Mensen hebben echt hun wereld zien veranderen.”

Volgens Blok zal Nederland altijd blijven inzetten – „ingewikkeld of niet” – op internationale samenwerking, maar hij houdt de in de zaal verzamelde hulporganisaties ook voor dat Nederland tegelijkertijd scherper dan voorheen moet letten op het Nederlandse belang. „Omdat ik merk dat andere landen dat meer aan het doen zijn dan in het verleden.”

Pas in de laatste vijf minuten van de half uur durende bijeenkomst, tijdens de vragenronde, doet Blok zijn gewraakte uitspraken. Ook wekt hij de suggestie dat hij zijn ambtenaren formeel heeft gevraagd om te zoeken naar „een voorbeeld van een multi-etnische of multiculturele samenleving, waar de oorspronkelijke bevolking nog woont”. In zijn brief donderdag zegt Blok dat dit niet zo is. „Wel heb ik deze vraag sinds mijn aantreden een enkele keer in het kader van interne discussies opgeworpen. Dit heeft niet geresulteerd in een specifiek antwoord.”

Lees hier een transcript van Bloks vraaggesprek bij Touch Base:

    • Barbara Rijlaarsdam
    • Stéphane Alonso