Na Ivana’s dood was de vloer wel erg snel gedweild

Rechtszaak Wat is er gebeurd met Ivana Smit? De jonge Nederlandse vrouw werd vorig jaar dood gevonden op een balkon in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. Haar familie vermoedt dat het stel bij wie ze op bezoek was, schuld draagt.

Het was zeker door zijn hoofd geschoten, zegt één van de politieagenten. Hij werkt bij de Maleisische recherche en zit nu in het getuigenbankje. Dat de dood van Ivana Smit ook moord zou kunnen zijn. „Moord of zelfmoord, aan die twee mogelijkheden dacht ik.”

Hebben jullie het appartement dan ook verzegeld als plaats delict, wil de advocaat van de familie Smit weten. Nee, dat hadden ze niet gedaan. Dat was toch beter geweest, vraagt de advocaat, om zeker te weten dat geen bewijs kwijt zou raken? Ja, dat is waar, beaamt de agent. Nog geen vijf minuten later is het verhoor afgelopen. Geen vragen meer, edelachtbare.

Deze week verhoort de rechtbank in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur getuigen in de zaak rond het overleden Nederlandse model Ivana Smit. Op 7 december vorig jaar werd de jonge vrouw, ze was achttien jaar, levenloos gevonden op een balkon van een appartementencomplex in Kuala Lumpur. En dat balkon ligt veertien verdiepingen lager dan het appartement op de twintigste, waar de vrienden van Ivana Smit woonden met wie ze die nacht was gaan feesten en drinken. In haar bloed werden sporen van alcohol en hoge doseringen drugs gevonden.

Privédetective

De Maleisische politie stelde snel vast dat het een ongeluk moet zijn geweest. Smit moet van het balkon zijn gevallen. Sudden death.

Dat weigerde haar familie te geloven. Ze zetten veel druk op de zaak. De familie begon zelfs een crowdfundingsactie op om een privédetective te kunnen inschakelen. De vader en moeder van Ivana Smit loofden een beloning van 50.000 dollar uit voor de doorslaggevende tip.

Het lichaam werd overgevlogen voor een tweede autopsie in Nederland. Daarbij stelde een patholoog vast dat Smit letsel had dat niet bij de val van een balkon past.

De uitvaart van Ivana Smit werd eind december 2017 in Roermond gehouden. Foto Remko de Waal/ANP

Na al deze inspanningen onderzoekt de Maleisische rechter nu of Smits dood inderdaad verdacht is. Dat gebeurt in Kuala Lumpur in het openbaar, iedereen mag de verhoren bijwonen.

De theorie van de familie is dat het meisje door een overdosis drugs is overleden, vertelt oom Fred Agenjo. Hij is elke dag in de rechtbank. Het stel waar Ivana Smit mee naar huis was gegaan, Alex en Luna Johnson, wilde vervolgens van haar lichaam af om zelf niet in de problemen te komen. „Als we nu de politie bellen, gaat onze carrière eraan, zoiets moeten ze gedacht hebben. Dus hun alternatief was om haar over het balkon te gooien. En dan heel verrast proberen over te komen als de politie komt.”

Meer achterdocht

Woensdag was een belangrijke dag voor de zaak, want het echtpaar zou komen getuigen. Alleen: ’s ochtends zijn de Johnsons nergens te bekennen. De vertegenwoordiger van het stel vertelt dat ze niet komen. Hij wil een verklaring van hen voorlezen, maar die kans krijgt hij niet. De advocaat van de familie Smit staat op en wordt boos. Er liggen zo veel vragen en door niet te komen opdagen, creëren ze alleen maar méér achterdocht, zegt hij. „Wat mij betreft zijn zij nu hoofdverdachte in deze zaak.” Waar het stel verblijft, is onduidelijk – waarschijnlijk in de Verenigde Staten.

De rechter geeft de advocaat van de Smits gelijk als hij zegt dat het onverantwoordelijk is dat ze niet zijn gekomen. „Dat is heel erg waar”, knikt ze. Minachting van het hof wordt in Maleisië niet gewaardeerd. Dus de advocaat van de Johnsons grabbelt zijn spullen bij elkaar en moet de zaal meteen verlaten. En als later een onbekende advocaat in de bankjes aanschuift, checkt de rechter even bij welke partij zij hoort. Het is toch geen nieuwe vertegenwoordiger van de Johnsons? Die komt er mooi niet in.

Kapotte fles cider

Intussen gaat de zoektocht naar de feiten verder. De schoonmaakster van het stel is aan de beurt. Alex en Luna Johnson moesten die zevende december mee naar het politiebureau en Luna Johnson had haar, ze heet Nur Maisara, gebeld om te vragen of ze hun dochtertje kon ophalen van de kinderopvang. Dat was prima, ze werkte wel vaker voor de Johnsons in het weekend. En die avond had Nur Maisara ook meteen even de vloer gedweild, nog voor de politie sporenonderzoek had gedaan. Er lag een kapotte fles cider en dat maakte de boel plakkerig.

Alleen, had Luna Johnson haar aan de telefoon expliciet gevráágd om schoon te maken? Dat zou natuurlijk verdacht zijn. Maar als de hulpofficier van justitie hiernaar vraagt, zegt ze alleen: „Ik ben toch een schoonmaakster? Dus ik maak schoon.” Om tien minuten later tegen de advocaat van de familie wél te bevestigen dat ze een opdracht had gekregen om schoon te maken.

Dit voorbeeldje laat vooral zien hoe moeilijk het kan zijn om met getuigen te werken en daar een coherent verhaal van te maken, zegt advocaat Sankara Nair van de familie Smit. Het is volgens hem ook vrij normaal dat ze zichzelf in hun verklaring tegenspreken. „Het zijn vaak simpele mensen, zonder opleiding. Ze zijn nerveus en bang om iets verkeerd te zeggen.” In deze zaak zijn de ondervragingen ook nog in het Engels – een uitzondering, om de familie tegemoet te komen. Veel Maleisiërs spreken dat redelijk, maar het is toch anders dan je eigen taal.

De Maleisische politie heeft het onderzoek in het appartement van de Johnsons weinig precies aangepakt

Als iets tijdens de urenlange verhoren duidelijk wordt, is het dat de politie het onderzoek in het appartement weinig precies heeft aangepakt. En advocaat Nair laat geen kans voorbijgaan om dat nog eens aan te tonen.

Kijkt u even naar foto 23, vraagt de advocaat de schoonmaakster, en ze krijgt een A4’tje onder haar neus. Het is een foto van een witte badjas die over een stoel hangt. Die hebben ze vast gebruikt na het douchen, denkt de schoonmaakster. Ja, en heeft u misschien dat gele markeringsnummertje ook bij die ochtendjas gezien? Nee, dat herkent ze niet. Dat nummertje lag er niet bij toen u in het appartement was? Nee, edelachtbare. Zijn punt is gemaakt: de forensische onderzoekers zijn pas een dag later echt bewijs gaan verzamelen en classificeren.

Niet onafhankelijk

Bij dit soort onderzoeken is het in Maleisië vaak een probleem dat de politie en de patholoog, die de doodsoorzaak moet vaststellen, niet onafhankelijk van elkaar werken, zegt Eric Paulsen. Hij is jurist en oprichter van non-gouvernementele organisatie Lawyers for Liberty in Maleisië. „De patholoog wil de politie niet met werk opzadelen, dus neemt die letsel vaak minder serieus dan zou moeten.”

Familie van Ivana Smit, onder wie haar oom Fred Agenjo (midden) woont de rechtszaak bij in Kuala Lumpur. Foto Manan Vatsyayana/AFP

Als een zaak vervolgens alsnog voor de rechter komt, is het Openbaar Ministerie soms ook nog op een foute manier betrokken, zegt Eric Paulsen: „De officieren van justitie mogen het verloop van de zaak bepalen en dus ook welke getuigen ze horen. En wat ze die vragen.” Wie geld heeft, kan het OM omkopen om bepaalde vragen wel of niet te stellen. „Ik heb geen idee hoe invloedrijk het stel in deze zaak was, hoeveel macht en geld ze hebben. Maar als ze geen connecties met de autoriteiten hebben, denk ik niet dat zo’n samenzwering hier een rol heeft gespeeld.” Alex Johnson was handelaar in cryptovaluta.

Oom Fred Agenjo heeft het idee dat de hulpofficier van justitie in hun zaak haar werk serieus neemt en onafhankelijk is. „Ze lijkt onbevooroordeeld en ik heb het idee dat ze echt aan waarheidsvinding probeert te doen.” Uiteindelijk is het aan de rechter om een besluit te nemen en zij kan grofweg drie uitspraken doen: dat Smits dood inderdaad een ongeluk was, dat ze het niet kan beoordelen of dat er toch verdachte omstandigheden zijn. Officieel zijn er nu nog drie zittingsdagen te gaan, maar vertraging is waarschijnlijk. Volgende getuige graag.

    • Annemarie Kas